اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

جایگاه زن در اسلام سیاسی امام خمینی و اسلام سلفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زینب محمدزاده 1
محمدرضا پویافر 2
محمد افشار 3
1 استادیار فقه و مبانی حقوق و اندیشه امام خمینی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، تهران، ایران
3 کارشناسی ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین، قزوین، ایران.
10.22034/jpti.2025.500880.1394
چکیده
روایت‌ها و قرائت‌های مختلف از اسلام می‌تواند اثرات بسیار مهمی در جهت‌گیری‌های اجتماعی در جوامع مسلمان برجای بگذارد. این تأثیرات به‌ویژه وقتی روایتِ خاصی از اسلام، مبنای تأسیس یک نظام سیاسی قرار گیرد، دامنة فراگیرتری خواهد داشت. روایت طالبان از اسلام، محدودیت‌ها، الزامات و اقتضائات ویژه‌ای بر زندگی فردی مردم و حیات اجتماعی جامعه افغانستان به‌ویژه زنان تحمیل کرده است. از سوی دیگر، اندیشة امام نمونة بارزی از تطبیق اندیشه اسلامی با اقتضائاتِ امروز جامعه، ازجمله در مورد زندگی و نقش اجتماعی زنان در جامعه بوده است. در این پژوهش جایگاه زن در اسلام سیاسی امام و اسلام سلفی مورد مقایسه قرار گرفته است. روش پژوهش، اسنادی و داده‌های پژوهش شامل اطلاعات اسنادی مبتنی بر محتوای احکام و قوانین و مقررات، بازنمایی سیاست‌ها و رویه‌های حکمرانی در پایگاه‌های خبری بوده است. این مقایسه در محورهای حجاب، ازدواج، اشتغال و مشارکت اجتماعی، مشارکت سیاسی، آموزش و تحصیل زنان و همچنین استفاده از خدمات بهداشتی و درمانی در اندیشة طالبان و امام انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اندیشة طالبان که تفسیر خود از اسلام را مبتنی بر سنتِ پیامبر(ص) و خلفا می‌داند، اصل را بر محدودیت زنان در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی و استفاده از خدمات و امکانات آموزشی، بهداشتی درمانی و مانند آن قرار داده است. در مقابل، امام در عینِ توجه به شأن، کرامت و آزادیِ حقیقی زن، جایگاه و نقش اجتماعی مهم و مشابه با مردان برای زنان قائل شده است.
کلیدواژه‌ها
اسلام سیاسی
امام خمینی
اسلام سلفی
مشارکت سیاسی زنان

موضوعات

عنوان مقاله English

The Status of Women in Imam Khomeini’s Political Islam & Salafi Islam

نویسندگان English

zeinab mohammadzade 1
Mohammadreza Pouyafar 2
Mohammad Afshar 3
1 Assistant Professor of Islamic Jurisprudence, Legal Foundations, and Imam Khomeini›s Thought, Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor of Sociology, Amin Police University, Tehran, Iran.
3 M.A. in Islamic Jurisprudence and Legal Foundations, Faculty of Islamic Sciences and Research, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
چکیده English

Different interpretations of Islam can have significant impacts on social orientations within Muslim societies. These impacts become even more profound when a specific interpretation forms the ideological foundation of a political system. The Taliban’s interpretation of Islam has imposed distinct restrictions, obligations, and conditions—particularly affecting individual lives and societal structures in Afghanistan, especially for women. On the other hand, Imam Khomeini’s thought exemplifies an adaptation of Islamic thought to contemporary societal needs, including women’s roles in public life. This research compares the status of women in Imam Khomeini’s political Islam & Salafi Islam. The study employs a documentary method, utilizing data derived from legal content, policies, and governance practices reported in official news platforms. Key areas of comparison include hijab, marriage, employment and social participation, political engagement, women›s education, and access to healthcare services. Findings indicate that the Taliban’s interpretation—claimed to be based on the traditions of the Prophet (PBUH) & the Caliphs—emphasizes restricting women’s roles in public and political spheres as well as limiting their access to essential services. In contrast, Imam Khomeini’s vision, while upholding women’s dignity & true freedom, recognizes their significant and comparable social roles alongside men.
 
 

کلیدواژه‌ها English

Political Islam
Imam Khomeini
Salafi Islam
Women’s Political Participation
- ابن‌قدامه، عبدالله بن احمد (1388 ق). المغنی. قاهره: مکتبة القاهره.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1372). استفتاءات. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1379). تحریر الوسیله. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-امام خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1381). رساله توضیح المسائل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ چهارم.
- امامی، حسام‌الدین (1378). افغانستان و ظهور طالبان. تهران: نشر شاب.
- امین، کاوه، (26/05/1403). ممنوعیت کار زنان توسط طالبان، پایگاه اینترنتی 8 صبح.
https://8am.media/fa/taliban-ban-on-womens-work-punishment-against-human-dignity
- ایمانی، علی و احمدوند، ولی محمد (1400). تبیین جایگاه زن در اندیشه جریان های سلفی معاصر، اندیشه نوین دینی، 17 (64)، 171-192.
 https://andishe.maaref.ac.ir/article-1-1607-fa.html
- پلاستون، ولادیمیر و آندریانف، ولادیمیر (1380). افغانستان در منگنه زیوپلیتیک. ترجمه عزیز آریانفر، تهران: انتشارات میوند.
- ثقفی، علی (1394). نگاهی کوتاه به زندگی خانم خدیجه ثقفی همسر امام خمینی بانوی انقلاب. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- جعفری، فاطمه (1395). مشارکت سیاسی زنان در افغانستان. افغانستان: نشر دانشمند.
- جمشیدی راد، محمدصادق و محمود پناهی، سیدمحمدرضا (1391). مفهوم اسلام سیاسی در انقلاب اسلامی. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 2 (5)، 127-149.
 https://rjir.basu.ac.ir/article_525.html
- حقانی، حفیظ‌‌الله (1377). از خواب ملا تا امارت مؤمنین. ترجمه رحیم‌الله صافی، کابل: نشر میوند.
- قانون امر بالمعروف و نهی عن المنکر طالبان.
https://www.ekhtebar.ir/wp-content/uploads/2024/08/قانون-امر-بالمعروف.pdf
- خبرآنلاین (8/5/1402). طرد فزاینده زنان از جامعه در افغانستان؛ همه محدودیت‌های طالبان برای زنان: پارک، سالن ورزشی، حمام عمومی و کنکور ممنوع.
 https://www.khabaronline.ir/live/1795211
- رابین، بارنت (1386). نجات افغانستان. ترجمه اعظم ملایی، نشریه اطلاعات سیاسی - اقتصادی، 22(1)،241- 242، 16-31.
 https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/321107
- ربانی گلپایگانی، علی (1389). فرق و مذاهب کلامی. قم: نشر المصطفی، چاپ پنجم.
- رجایی، غلامعلی (1379). برداشت‌هایی از سیره امام خمینی. تهران: نشر عروج.
- اعتماد آنلاین (2023). در افغانستان مذاهب وجود ندارد؛ تمام افغان‌ها پیرو مذهب حنفی‌اند.
https://www.etemadonline.com-17/644804
- سیدنژاد، سیدباقر (1390). رویکرد شناسی فلسفی و معرفتی جریان سلفی گری. فلسفه دین، 8 (11)، 131-160. https://jpht.ut.ac.ir/article_28877.html
- شریعتی، الهام و  کلانتر معتمدی، هاجر سادات (1396). جایگاه زن در اندیشه امام خمینی و آثار اجتماعی آن. نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 7 (2)، 131-153.
 https://journal.ut.ac.ir/article_68218.html
- عصمت‌اللهی، محمد هاشم، بینش، وحید و دانش بختیاری، محمدقاسم (1378). جریان پرشتاب طالبان. تهران: نشر الهدی.
- غله‌دار، ساحره (1390). وضعیت سیاسی- اجتماعی زنان افغانستان پس از سقوط طالبان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته علوم سیاسی، دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
-کاشانی، سارا (1377). نقض حقوق زنان در افغانستان. مجله حقوق زنان، 2، 58-59.
 https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/122941
- کورنا، لورل (1383). افغانستان. ترجمه فاطمه شاداب، تهران: انتشارات ققنوس.
- لیپست، سیمور مارتین (1383). دائرةالمعارف دمکراسی. تهران: کتابخانه تخصصی وزارت خارجه.
- مارسدن، پیتر (1379). طالبان، جنگ، مذهب و نظام جدید در افغانستان. ترجمه کاظم فیروزمند خلخالی، تهران: نشر مرکز.
- محمدپور، مجید (1385). افغانستان - فرصت‌ها و تهدیدها. تهران: انتشارات جاجرمی.
- مخملباف، محسن (1381). بودا در افغانستان تخریب نشد از شرم فروریخت. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ چهارم.
- مولایی، سهیلا (1390). جایگاه زن در اندیشه سیاسی امام خمینی. مجموعه مقالات همایش سراسری اندیشه‌های سیاسی اجتماعی امام خمینی،  23-59.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1915763
- میلی، ویلیام (1377). افغانستان، طالبان و سیاست‌های جهانی. ترجمه عبدالغفار محقق، مشهد: نشر ترانه.
- نوروزی، محمدجواد، اسلامی، محسن و اسلامی، مهدی (1398). مبانی نظریه اسلام سیاسی امام خمینی در مقایسه با نظریه‌های رقیب اسلام سلفی و سکولار. پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 9 (4)، 119-140. https://www.noormags.ir/view/ar/articlepage/1677744
- واینر، مایرون (1380). مشارکت سیاسی: بحران فرایند سیاسی. مجموعه مقالات بحران‌ها و توالی‌ها در توسعه سیاسی، ترجمه غلامرضا خواجه سروی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
- Rashid, A.(2001). Taliban: The Story of the Afghan Warlords. United Kingdom.
- Zelek, T. (2005). The Political Participation of Women in Ethiopia: Challenges and Prospects. Ethiopia: Ethiopian Women Lawyers Association.
اندیشه سیاسی در اسلام
دوره 11، شماره 42
زمستان 1403
صفحه 69-100