اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

ضرورت برابری در خون خواهی در فقه سیاسی با تاکید بر مبانی امام خمینی (س)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی/ تهران
چکیده
حق خون‌خواهی بین مسلمانان و غیرمسلمانان از موضوعات چالش‌برانگیز امروز است. مشهور فقهای امامیه و بعضی فقهای اهل سنّت قائل به کشته‌شدن غیرمسلمان در برابر قتل مسلمان‌اند، درحالی‌که کشتن مسلمان را در برابر قتل غیرمسلمان روا نمی‌دانند. این حکم با استناد به آیة نفی سبیل، خبر و اجماع استنباط شده است. پس از پیروزی جمهوری اسلامی نیز در قوانین کیفری از این نابرابری تبعیت شده است. علی‌رغم نظر مشهور فقهای امامیه بر حکم نابرابری، برخی از فقهای معاصر با پشتوانة دیدگاه سیاسی خویش و کرامت انسانی، ادلة مشهور را کافی ندانسته و قائل به برابری غیرمسلمان با مسلمان در خون‌خواهی شده‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ــ تحلیلی، ضمن بررسی و نقد ادله و توجیهات قائلین به نابرابری، حکم را بر مبنای تئوری امام خمینی در نقش زمان و مکان در استنباط سنجیده است و نشان می‌دهد که در عصر حاضر موضوع سلطة غیرمسلمانان منتفی است. غیرمسلمانان به‌عنوان شهروند و با رعایت قوانین در کشور اسلامی زندگی می‌کنند، بنابراین بر اساس فقه سیاسی، برابری در خون‌خواهی غیرمسلمانان با مسلمانان حکم اسلام است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Necessity of equality in bloodshed in political jurisprudence with emphasis on the principles of Imam Khomeini (PBUH)

نویسندگان English

Zohreh Khani
farzad rozbahani
Research Institute of Imam Khomeini and Islamic Revolution / Tehran
چکیده English

The blood feud between Muslims and non-Muslims is one of the most challenging issues today. Famous Imami jurists and some Sunni jurists believe that non-Muslims should be killed in response to the murder of Muslims, while they do not consider it permissible to kill a Muslim in response to the killing of non-Muslims. After the victory of the Islamic Republic, this inequality has been followed. Some contemporary jurists, with the support of their political views and human dignity, have considered the equality of non-Muslims with Muslims in blood.

The present article, with a descriptive-analytical method, while criticizing the arguments of those who believe in inequality, has also evaluated the verdict based on Imam Khomeini's theory on the role of time and space in inference, and shows that in the present era, the issue of non-Muslim domination is ruled out. Non-Muslims live in an Islamic country as citizens and abide by the laws, therefore, based on political jurisprudence, the equality of bloodshed between non-Muslims and Muslims is the rule of Islam.

کلیدواژه‌ها English

Imam Khomeini
Equality
Retribution
non-Muslims
The role of time and space
1.     ابن ادریس حلی. (1410) السرائر الحاوی لتحریرالفتاوی، قم: موسسه نشر اسلامی، چاپ اول.
2.     ابن عابدین، محمد امین. (1415) ردالمختار علی الدر المختار فی شرح التنویر الابصار، بیروت: انتشارات دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع، چاپ ششم.
3.     اردبیلی، احمد بن محمد. (1403) مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان الی احکام الایمان، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 14 جلد.
4.     امام خمینی، سید روح الله. (1381) رساله حضرت آیت الله العظمی امام خمینی، تهران: موسسه تنظیم نشر آثارامام خمینی، چاپ  چهارم .
5.     ـــــــــــــــــــ . (1379) تحریرالوسیله، تهران: موسسه تنظیم نشر آثارامام خمینی، چاپ اول.
6.      ـــــــــــــــــــ . (1389) صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ پنجم.
7.     ـــــــــــــــــــ . (1393) الاجتهاد و التقلید، تهران: موسسه چاپ و نشر عروج، چاپ سوم.
8. بجنوردی، سید محمد و فرحناز افضلی قادی. (1392) «تاثیر تئوری مقتضیات زمان و مکان در احکام ذمه با رویکردی بر نظر امام خمینی»، پژوهشنامه متین، سال شانزدهم، ش 62، صص 22-49.
9. بندرچی، محمدرضا (1379) «مقوله «کفر» در قلمرو حقوق اسلام»، ماهنامه دادرسی، شماره 23، صص 54-61.
10. بهجت، محمد تقی. (1426) جامع المسائل، قم: دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله بهجت، چاپ دوم.
11. جصاص، احمد بن علی. (1405) احکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.
12. حرعاملی، محمد بن حسن. (1424) وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم: جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه، چاپ اول.
13. حلی، حسن بن علی بن داود. (1383) رجال ابن داود، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
14. حسینی عمیدی، سید عمید الدین عبدالمطلب بن محمد اعرج. (1416) کنزالفوائد فی حل مشکلات القواعد، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول.
15. حسینی روحانی قمی، محمد صادق. (1387) فقه الصادق، قم: اجتهاد، چاپ چهارم.
16. حاجی ده‌آبادی، احمد. (1382) «تأملی پیرامون قصاص مسلمان در مقابل کافر»، نامه مفید، شماره 40،  صص39-62 .
17. خوانساری، سید احمد بن یوسف. (1405) جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، قم: اسماعیلیان، چاپ دوم.
18. سبحانی، جعفر. (1433) احکام القصاص فی الشریعه الاسلامیه الغراء، قم: موسسه الامام الصادق علیه السلام، چاپ اول.
19. شیخ مفید، محمد بن نعمان. (1413) المقنعه، قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، چاپ اول.
20. شیخ طوسی، محمد بن حسن. (1400) النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت: دارالکتب العربی، چاپ دوم.
21. ـــــــــــــــــــ . (1407) الخلاف، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
22. ـــــــــــــــــــ . (بی‌تا) الفهرست، نجف: المکتبه الرضویه، چاپ اول.
23.  ـــــــــــــــــــ . (1427) رجال الطوسی، قم: موسسه نشر اسلامی چاپ سوم.
24. شهید ثانی، زین الدین بن علی. (1410) الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، قم: کتابفروشی داوری، چاپ اول.
25. ـــــــــــــــــــ . (1413) مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم: موسسه المعارف الاسلامی، چاپ اول.
26. ـــــــــــــــــــ . (۱۳۹۰) ترجمه و تبیین شرح اللمعه، قم: دارالعلم، چاپ دهم.
27. شیخ صدوق، ابی جعفر محمد بن علی. (1415) المقنع، قم: موسسه الامام الهادی علیه السلام، چاپ اول.
28. ـــــــــــــــــــ . (1404) من لایحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
29. شریعتی، روح الله. (1385) اقلیت‌های دینی، تهران: کانون اندیشه جوان، چاپ اول.
30. شرباصی، احمد. (1374) القصاص فی الاسلام، قاهره: مطابع دارالکتب العربی.
31. صانعی، یوسف. (1387) فقه و زندگی، قم: میثم تمار، چاپ دوم.
32. طبرسی، ابوعلی فضل بن الحسن. (1384) مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، تهران: ناصر خسرو، چاپ هشتم.
33. ـــــــــــــــــــ . (1410) الموتلف من المختلف بین ائمه السلف، مشهد: مجمع البحوث الاسلامیه، چاپ اول.
34. طباطبایی، محمدحسین. (1417) المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم.
35. طباطبایی حائری، سید علی بن محمد. (1418) ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل، قم: موسسه آل البیت علیه السلام لاحیاء التراث، چاپ اول.
36. علامه حلی، حسن بن یوسف. (1413) مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، قم: موسسه نشر اسلامی، چاپ دوم.
37. ـــــــــــــــــــ . (1381) رجال العلامه الحلی خلاصه الاقوال فی معرفه احوال الرجال، نجف: منشورات المطبعه الحیدریه، چاپ دوم.
38. ـــــــــــــــــــ . (1413) قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسیین حوزه علمیه قم، چاپ اول.
39. عاملی جزینی، محمد بن جمال الدین مکی (1414) غایه المراد فی شرح نکت الارشاد، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول.
40. عدالت‌نژاد، سعید. (۱۳۹۹) جایگاه حقوقی غیرمسلمانان در فقه شیعه و قوانین ایران، تهران: نشر نی، اول.
41. فخرالمحققین، حلی. (1387) ابوطالب محمد بن حسن بن یوسف، ایضاح الفوائد فی شرح المشکلات القواعد، قم: اسماعیلیان، چاپ اول.
42. فاضل هندی، بهاءالدین محمد بن حسن اصفهانی. (1416) کشف اللثام و الابهام عن قواعدالاحکام، قم: دفترانتشارات اسلامی، چاپ اول.
41.  فاضل لنکرانی، محمد. (1380) تفصیل الشریعه فی شرح تحریرالوسیله - کتاب القصاص، قم: مرکز فقه الائمه الاطهار علیهم السلام، چاپ اول.
42.  فتحی بهنسی، احمد. (1982). القصاص فی الفقه الاسلامی، قاهره: دارالشروق، چاپ سوم.
43. فاضل مقداد، جمال الدین مقداد بن عبدالله سیوری حلی. (1404) التنقیح الرائع لمختصرالشرایع، قم: مکتبه ِآیه الله المرعشی النجفی، چاپ اول.
44. فیض کاشانی، محمد محسن بن شاه مرتضی. (بی‌تا) مفاتیح الشرائع، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
45. قطان حلی، شمس الدین محمد بن شجاع. (1424) معالم الدین فی فقه آل یاسین، قم: موسسه امام صادق علیه السلام، چاپ اول.
46. قرطبی، محمد بن احمد. (1364) الجامع الاحکام القرآن، تهران: ناصر خسرو، چاپ اول.
47. کلانتری، کیومرث (1390) قتل عمد غیرمسلمان در حقوق کیفری اسلام و ایران، دوره سیزدهم، ش 32، صص 265-292.
48. مدنی کاشانی، رضا. (1410) کتاب القصاص للفقهاء و الخواص، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
49. مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی. (۱۴۰۴) مرآه العقول فی شرح اخبار آل الرسول، قم: دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم.
50. محقق داماد، سید مصطفی. (1396) فقه استدلالی جزایی تطبیقی، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ اول.
51. محقق داماد، سید مصطفی، محسن موسوی فر و کاظم خسروی. (1399) «بازاندیشی شرط برابری دین در قصاص در پرتو آرای فقهی»،  آموزه‌های حقوق کیفری، شماره ۱۹، دوره هفدهم، 209-228.
52. مرعشی نجفی، شهاب الدین. (1415) القصاص علی ضوءالقرآن و السنه، قم: مکتبه آیت الله العظمی المرعشی النجفی، چاپ اول.
53. مزروعی، رسول. (1394) شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی مصوب سال 92-کتاب قصاص، قم: موسسه دایره المعارف فقه اسلامی بر مذاهب اهل سنّت، چاپ اول.
54. مکارم شیرازی، ناصر. (1389) استفتائات جدید، قم: مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه السلام، چاپ ششم.
55. موسوی خویی، سید ابوالقاسم. (بی‌تا) مبانی تکمله المنهاج(موسوعه الامام الخوئی)، بیروت: دارالزهرا.
56. نجاشی، احمد بن علی. (1407) رجال النجاشی فهرست اسماء مصنفی الشیعه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به حوزه علمیه قم، چاپ اول.
57. نجفی، محمدحسن. (1404) جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم.