اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

تحلیل گفتمانی دو مفهوم متعارض از «انتظار» (ازدیدگاه امام خمینی (ره)و انجمن حجتیه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
بهرام اخوان کاظمی 1
منا حمیدی نسب 2
1 استادیار علوم سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز
2 دانشجوی دکتری تخصصی اندیشه سیاسی دانشگاه شیراز
چکیده
بررسی معنای انتظار در دو گفتمان ایستایی و غیرانقلابی و گفتمان پویا و انقلابی و همچنین تأثیر معنای انتظار و انگاره­های برخاسته از این مفهوم در نوع رفتار و کنشگری انسان در یک جامعه عصر غیبت، موضوعی است که هدف مطالعات بسیاری از جمله هدف پژوهش حاضر قرار گرفته است. این نوشتار با استفاده از شیوة توصیفی ـ تحلیل اسنادی به تحلیل گفتمانی موضوع پرداخته است. آنچه مسئلة پژوهش حاضر را مطرح می‌سازد، تأثیر انتظار در عصر غیبت بر کنشگری انسان است؛ موضوعی که مرزبندی­های مشخصی را در میان معتقدان به حضور فعال و غیرفعال در عصر غیبت ایجاد نمود و درصدد پاسخ به این پرسش است که انسان در مفصل‌بندی گفتمانی گفتمان‌های فکری برآمده از انتظار در عصر غیبت، چه هویت و کنشی را به دست می­آورد؟ آنچه پژوهش به دنبال ادعای آن است این مطلب است که برداشت پویا و انقلابی از انتظار در عصر غیبت که آیینه و انعکاس آن را می­توان در نظریات امام خمینی استناد نمود، فرایندی از سازوکارهای اساسی برای پیشبرد اهداف آرمانی و مفصل‌بندی عناصر هویتی مطلوب از انسان و کنشگری آن در جامعة اسلامی و مسئولیت‌پذیری صحیح در فراهم‌سازی بسترهای ظهور منجی عالم را ایجاد نمود. موضوعی که با کنشگری منفعلانه و نگرش‌های تقلیل‌گرایانه رویکردهای ایستایی به معنای انتظار در عصر غیبت به‌صورت شاخص در اندیشة فکری انجمن حجتیه، ناسازگاری کامل دارد.
کلیدواژه‌ها
انتظار ایستا
انتظار انقلابی
انجمن حجتیه
امام خمینی(س)
گفتمان
موضوعات

عنوان مقاله English

Discourse analysis of two conflicting concepts of "expectation"

نویسندگان English

Bahram Akhavan Kazemi 1
Mona Hamidi 2
1 Assistant Professor and Faculty Member, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University
2 student of SHiraz uni
چکیده English

Investigating the meaning of expectation in two static discourses and dynamic discourse and the impact of the meaning of expectation on the type of human activism in the society of the Age of Absence is a subject that has been the target of many studies, including the present research. The writing has analyzed the discourse of the topic using the descriptive method - document analysis. What the research seeks to claim is that the dynamic perception of expectation in the age of occultation, whose reflection can be cited in the theories of Imam Khomeini (RA), is a process of basic mechanisms for articulating the elements of the desired identity of man and its activism in society. Islam and correct responsibility in providing the platforms for the emergence of the savior of the world. This issue is completely incompatible with the reductionist attitudes of the static approaches of waiting in the age of absenteeism as an indicator in the intellectual thought of the Hojjatiye Association.

کلیدواژه‌ها English

Static expectation
revolutionary expectation
Hojjatieh Association
Imam Khomeini
discourse
1.      اخوان کاظمی، بهرام. (1397)، نقد و ارزیابی گفتمان‌های اجتماعی سیاسی مطرح در جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. چاپ دوم.
2.      ـــــــــــــــ . (زمستان 1391)، «نقد و ارزیابی تحلیل گفتمانی لاکلا و کاربرد آن در سیاست»، فصلنامه سیاست، دوره 42، شماره 4، صص 20-1.
3.      ـــــــــــــــ . (1390)، نگرش‌هایی نو به آموزه مهدویت، قم: موسسه آینده روشن.
4.      اصفهانی کربلایی. (1377)، شیخ حسن، تاریخ دخانیه، به کوشش رسول جعفریان، قم، انتشارات الهادی، چاپ اول.
5.      امام خمینی، سید روح الله. (1381)، ولایت‌فقیه (حکومت اسلامی)، چاپ دوازدهم، تهران: مؤسسه چاپ ونشر عروج.
6.      ــــــــــــــــــــــــ .(1389)، صحیفه امام، چاپ پنجم، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
7.      باقی، عمادالدین. (1362)، در شناخت حزب قاعدین زمان، چاپ سوم، تهران: نشردانش اسلامی.
8.      تاجری، حسین. (1358)، انتظار بذر انقلاب، بی‌جا، انتشارات بدر.
9.      حیدری چراتی، حجت. (1399)، «بررسی و تحلیل انجمن حجتیه در مقایسه با گفتمان امام خمینی بر اساس نظریه لاکلا و موفه»، نشریه انتظار موعود، زمستان، شماره 71، صص 146-125.
10.  خسروپناه، عبدالحسین. (1390)، «آشنایی با انجمن حجتیه»، نشریه پیام، بهار، شماره 105، صص 183-160.
11.  جعفریان، رسول. (1390)، جریان­ها و سازمان­های مذهبی- سیاسی ایران، چاپ اول، تهران: نشرعلم.
12.  رضایی، امید. (1394)، انتظار ایستا، چاپ اول، تهران: مدبران.
13.  رضایی، محمد. (1387)، «جریان شناسی انجمن حجتیه»، نشریه آینه پژوهش، خرداد و شهریور، شماره 110 و 111، صص 102-83.
14.  علیانسب، ضیاءالدین و سلمان علوی نیک. (1385)، جریان شناسی انجمن حجتیه، چاپ اول، تهران: زلال کوثر.
15.  علی جباری، حسین. (تابستان 1398)، «تأملی جامع از مفهوم انتظار فرج و جایگاه آن در اندیشه اسلامی»، فصلنامه مطالعات مهدوی، سال دهم، شماره 44، صص 60-45.
16.  مسائلی، احمد؛ ناهید فرقانی تهرانی. (تابستان 1398)، «سازه مفهومی انتظار در اندیشه مهدویت»، فصلنامه علمی – پژوهشی انتظار موعود، سال نوزدهم، شماره 65، صص 28-5.
17.  مرندی، محمدرضا. (خرداد 1382)، «بازگشت از اتوپیا»، ماهنامه اندیشه و تاریخ سیاسی ایران معاصر (زمانه)، سال دوم، شماره 9، صص 68-61.
18.  مهدوی‌زادگان، داود. (زمستان 1394)، «امام خمینی و فلسفه سیاسی انتظار»، فصلنامه سیاست متعالیه، سال سوم، شماره یازدهم، صص 26-7.
19.  یورگنسن، ماریان؛ لوئیز فیلیپس. (1398)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی، چاپ نهم.