اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

تحلیل اندیشه و عمل علی شریعتی با روش جامعه‌شناسی معرفت با تکیه بر تعینّ‌های اجتماعی کارل مانهایم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مرتضی علویان 1
لقمان قنبری 2
امید عزیزیان 3
1 عضو هیات علمی (دانشیار)گروه علوم سیاسی دانشگاه مازندران
2 همکار علمی
3 دانش آموخته دکتری دانشگاه مازندران
چکیده
در جامعه‌شناسی معرفت، تعیّن‌های اجتماعی نقش مهمی در آگاهی نسبت به یک پدیده و یا فهم اندیشه و عمل یک روشنفکر ایفاء می‌کنند. این پژوهش با اتکا بر جامعه‌شناسی معرفت کارل مانهایم، به‌ویژه بحث تعیّن‌های اجتماعی، درصدد فهم این مسئله است که تعیّن‌های اجتماعی چه نقش مهمی در شکل‌دهی اندیشه و عمل شریعتی داشته‌اند؟ فرضیه این است که تعیّن‌های اجتماعی نقش برجسته‌ای در شکل‌دهی به اندیشه و عمل شریعتی داشته­اند. هدف از این پژوهش معرفی و توصیف شخصیت شریعتی نیست، بلکه مقصود نشان دادن خاستگاه اجتماعی فکر و عمل شریعتی است. در مجموع با توجه مباحث مطرح شده در چهارچوب جامعه‌شناسی معرفت و به‌ویژه تعیّن‌های اجتماعی مورد نظر کارل مانهایم می‌توان گفت، اندیشه‏ها و اعمال شریعتی در خلأ شکل نگرفته است و هر یک از نظریات شریعتی با مبادی، اصول موضوعه و بنیان‌های معرفتی خاصی مرتبط است و از بعد عملی از بسترها و زمینه‏های اجتماعی و فرهنگی خویش متأثر بوده است. در مجموع با توجه به مباحث مطرح شده و همچنین تجزیه ‌و تحلیل عناصر اصلی در تکوین اندیشه و عمل شریعتی در چهارچوب تعیّن‌های اجتماعی مورد نظر مانهایم می‌توان عواملی مانند پایگاه اجتماعی، خانوادگی، محیط زندگی را در اندیشه­ها و اعمال شریعتی مؤثر دانست.
کلیدواژه‌ها
جامعه‌شناسی معرفت
تعیّن‌های اجتماعی
کارل مانهایم
ساخت اجتماعی واقعیت
شریعتی
موضوعات

عنوان مقاله English

The Analysis of Ali Shariati's thought and action With the method of the sociology of knowledge (By relying on Karl Mannheim's sociology of knowledge)

نویسندگان English

morteza alavian 1
Loghman ghanbari 2
Omid Azizyan 3
1 Associate Professor, Political Science Department, Mazandaran University
2 Scientific associate
3 PhD student of Mazandaran University
چکیده English

In the sociology of knowledge, social determinants play an important role in the awareness of a phenomenon or the understanding of the thoughts and actions of an intellectual.This research relying on Karl Mannheim's sociology of knowledge especially the discussion of social determinants seeks to understand the issue of what social determinants have played an important role in shaping Shariati's thought and practice.Therefore, the question will be what effects have social determinations had in shaping Shariati's thought and practice, and the hypothesis is that social determinations have played a prominent role in shaping Shariati's thought and practice.The purpose of this research is not to introduce and describe Shariati's personality,but rather to show the social origin of Shariati's thought and action.In general,according to the topics raised in the framework of the sociology of knowledge and especially the social determinants considered byKarl Mannheim,it can be said that Shariati's thoughts and actions were not formed in a vacuum,and each of Shariati's theories is related to specific principles, principles and epistemological foundations.and from the practical side, it has been influenced byits social and cultural contexts

کلیدواژه‌ها English

: Sociology of knowledge
Social determinations
Karl Mannheim
Social Construction of Reality
Shariati
کتاب­‌ها
1. برگر، پیتر و توماس لوکمان. (1375)، ساخت اجتماعی واقعیت، ترجمة فریبرز مجیدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول.
2. توکل، محمد. (1383)، جامعه‌شناسی معرفت و علم، تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.
3. جهان‌بخش، فروغ. (1383). اسلام، دمکراسی و نوگرایی دینی. تهران: نشر گام نو.
4. حسینی‌زاده، سید محمدعلی. (1386)، اسلام سیاسی در ایران، تهران: انتشارات دانشگاه مفید، چاپ اول.
5. حقیقت، صادق (1387)، روش‌شناسی علوم سیاسی، تهران: انتشارات دانشگاه مفید، چاپ دوم.
6. دیلینی، تیم. (1388)، نظریه‌های کلاسیک جامعه‌شناسی، ترجمة بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی، تهران: نشر نی، چاپ دوم.
7. رهنما، علی. (1380)، مسلمانی در جستجوی ناکجاآباد، ترجمة کیومرث قرقلو، تهران: گام نو.
8. شریعتی، علی. (1377)، الف، جهان‌بینی و ایدئولوژی، تهران: انتشارات چاپخش، چاپ چهارم.
9.ــــــــــــ . (1372)، جهان‌بینی و ایدئولوژی، تهران: نشر سهامی انتشار.
10. علیزاده، عبدالرضا و دیگران (1385)، جامعه‌شناسی معرفت، قم، انتشارات حوزه و دانشگاه، چاپ دوم.
11. مانهایم، کارل. (1380)، ایدئولوژی و اتوپیا، ترجمة فریبرز مجیدی، تهران: سمت.
12. میر سپاسی، علی. (1385)، تأملی در مدرنیته ایرانی، ترجمة جلال توکلیان، تهران: نشر طرح نو، چاپ دوم
13. وحدت، فرزین (1382)، رویارویی فکری ایران با مدرنیت، ترجمة مهدی حقیقت‌خواه، تهران: نشر ققنوس، چاپ سوم.
14. همیلتون، پیتر. (1380)، شناخت و ساختار اجتماعی، حسن شمس‌آوری، تهران: انتشارات مرکز، چاپ اول.
15. هوشنگ امیراحمدی و منوچهر پروین. (1382)، ایران پس از انقلاب، ترجمة علی مرشدی‌زاد، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
 
مقاله‌ها
1. توکل، محمد. (1387)، «جامعه‌شناسی معرفت و فرهنگ: تنوع یا تغییر نگرش از کلاسیک به جدید»، فصلنامه نامه علوم اجتماعی، شماره 33، صص 1- 22.
2. جمشیدی‌ها، غلامرضا و حسین اژدری‌زاده. (1388)، «رابطه معرفت و جامعه در اندیشه دکتر شریعتی»، دوفصلنامه علمی - تخصص اسلام و علوم اجتماعی، سال اول، شماره 2، صص 103-137.
3. خستو، رحیم. (1390)، «شریعتی، مدرنیته سیاسی و انقلاب اسلامی»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره 17، صص 97 – 109.
4. خلیلی، محسن. (1385)، «پیدایی و پایایی تئوریک انقلاب اسلامی»، مجموعه مقالات آسیب‌شناسی انقلاب اسلامی، مشهد، سنبله، صص 65 – 108.
5. روشن، امیر. (1386)، «علی شریعتی و الیناسیون فرهنگی»، فصلنامه پژوهش علوم سیاسی، شماره چهارم، صص 1-18.
6. فردوسی مشهدی، مهدی. (1392)، «جامعه‌شناسی معرفت دینی فقهای عصر مشروطه»، فصلنامه علمی - پژوهش‌نامه تاریخ اسلام، سال 3، شماره 11، صص 147-101.
7. فولادی، محمد. (1393)، «دین در نگاه مارکس و شریعتی؛ نقد و بررسی»، فصلنامه معرفت اسلام، سال 5، شماره 4، صص 139- 165.
8. کوزر، لویس. (1373)، «جامعه‌شناسی معرفت»، ترجمة سعید سبزیان، ماهنامه علوم اجتماعی دانشگاه تهران. سوم، ش 8، صص 211 - 234.
9. محمدزاده، علی. (1394)، «تحلیل جامعه‌شناختی اندیشه و کنش سیاسی سید حسن تقی‌زاده (با تکیه بر دوره مشروطیت)»، فصلنامه جامعه‌شناسی تاریخی، دوره 7، شماره 1،صص 121- 157.
10.یونسیان، مجید. (1380)، «شریعتی: پست‌مدرنیسم و جامعه‌شناختی معرفت»، ماهنامه کتاب ماه، سال دهم، ش6، صص 342-346.