اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

بازخوانی نسبت وهابیت و سکولاریسم با تأکید بر تفسیر وهابی از توحید حاکمیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش پژوه سطح سه موسسه آموزش عالی حوزوی ائمه اطهار علیهم السلام مشهد
2 استادیار گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 دانش پژوه سطح سه مرکز آموزش عالی حوزوی ائمه اطهار علیهم‌السلام السلام مشهد
10.22034/jpti.2026.582828.1530
چکیده
پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به واکاوی و نقد نسبت میان «توحید حاکمیت» و «سکولاریسم» در هندسه معرفتی و عملکرد سیاسی جریان وهابیت می‌پردازد. پرسش اصلی این است که خوانش وهابیت از توحید، چگونه به پذیرش و بازتولید سکولاریسم پنهان و ساختاری منجر شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که وهابیت با اتخاذ رویکردی تقلیل‌گرایانه، توحید را صرفاً به ساحت مناسک و عقاید فردی محدود ساخته و با تفکیک عامدانه عرصه عقیده از نظام‌سازی اجتماعی، عملاً رسالت سیاسی و تمدنی انبیاء را نفی می‌کند. این جریان با بهره‌گیری ابزاری از مفاهیمی همچون «کفر اصغر» و ارائه توجیهات تئولوژیک برای اقتدارگرایی حاکمان عرفی، پارادوکسی عمیق میان تکفیر در ساحت نظری و تطهیر حاکمیت‌های غیردینی در عرصه عملی ایجاد کرده است. در نهایت، این مقاله نتیجه می‌گیرد که وهابیت برخلاف ظاهر متصلب و ادعاهای سلفی‌گرایانه خود، هم در مبانی ایدئولوژیک و هم در کنشگری سیاسی، ماهیتی سکولار دارد. با تهی کردن دین از ظرفیت‌های اجتماعی و سیاسی و ارائه قرائتی حداقلی، وهابیت در عمل با مبانی اصیل «توحید حاکمیت» در تضاد بوده و به جای تحقق شریعت، به ابزاری برای تثبیت نظم‌های سکولار تبدیل شده است. این تضاد میان ادعا و کارکرد، نشان‌دهنده ناکارآمدی ساختاری وهابیت در ارائه الگویی جامع از حکمرانی دینی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 تیر 1405