اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

بررسی معنایی منظومه مفهومی اندیشه سیاسی در آثار سید جواد طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jpti.2026.562596.1473
چکیده
هر چند، مفهوم «اندیشه سیاسی» یکی از مفاهیم محوری در آثار طباطبایی و در تحلیل وی از تاریخ اندیشه سیاسی در ایران است؛ اما این پرسش مطرح است که آیا بررسی آثار او بر تعریفی واحد و ایستا از اندیشه سیاسی دلالت دارد، یا اینکه بهکارگیری چهارچوبی منظومهای - مفهومی و در چند سطح را نشان میدهد؟ این پژوهش با اتخاذ روش کیفی، ضمن تمرکز بر مطالعه متون اصلی طباطبایی و کدگذاری در قالب مراحل سهگانه تجزیه و توصیف، تشریح و تحلیل و در نهایت ترکیب و ادغام، به بررسی مفهوم اندیشه سیاسی در آثار او میپردازد و میکوشد چیستی این مفهوم را در پیوند با ساختار کلی دستگاه نظری وی روشن سازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که طباطبایی از یکسو اندیشه سیاسی را در معنایی فلسفه محور و محدود، همسنخ با فلسفه سیاسی و حکمت عملی عقلانی، به کار میگیرد و از سوی دیگر، در چهارچوبی عامتر، آن را بهمثابه نظامی منسجم از تأمل در مناسبات قدرت و ساماندهی حیات سیاسی فهم میکند؛ بنابراین بررسی معنایی این منظومه مفهومی نشان میدهد که این مفهوم در نسبت با لایههای مختلف دستگاه نظری او معانی متفاوت و متمایزی مییابد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Semantic Analysis of the Conceptual System of Political Thought in the Works of Seyyed Javad Tabatabai

نویسندگان English

Gholamreza Behdarvand Yani 1
Seyed Mohammad Nasser Taghavi 2
Ahmad Bakhshayesh Ardestani 2
1 Department of Political Science, CT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Department of Political Science, CT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

Although the concept ofpolitical thoughtconstitutes one of the central notions in the works of Tabatabai and in his analysis of the history of political thought in Iran, a careful examination of his writings reveals that this concept is not employed in a single, static definition. Rather, it is used and referenced within a conceptual system and across multiple levels, acquiring diverse meanings and functions in relation to various components of his theoretical framework. This study, adopting an analytical-conceptual approach and focusing on a close reading of Tabatabais primary texts, aims to investigate the semantic structure of the conceptual system of political thought in his works and seeks to clarify the essence of this concept in connection with the overall architecture of his theoretical framework. The findings indicate that Tabatabai, on the one hand, employs the notion of political thought in a philosophically-centered and narrowly defined sense, aligned with political philosophy and rational practical wisdom; on the other hand, within a broader framework, he conceives it as an integrated system of reflection on power relations and the organization of political life. A semantic examination of this conceptual system demonstrates that the concept acquires distinct and differentiated meanings depending on its relation to the various layers of his theoretical apparatus. The diversity in the application and function of the concept of political thought in Tabatabais works results from its multiple roles within these different layers. This research thus provides the possibility of a more precise and nuanced understanding of the internal logic of Tabatabais works and of his method for theoretically structuring the history of political thought in Iran.

کلیدواژه‌ها English

Political Thought
Conceptual System
History of Political Thought in Iran
Seyyed Javad Tabatabai
Political Philosophy
-              اشتراوس، لئو (1373). فلسفه سیاسی چیست؟ ترجمه فرهنگ رجایی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
-              بلوم، ویلیام تی (1373). نظریههای نظام سیاسی. ترجمه احمد تدین، تهران: آران.
-     بهداروندیانی، غلامرضا (1389). رهیافتهای مختلف پیرامون اندیشه سیاسی در اسلام. علوم سیاسی، (11)، 159-175. https://sid.ir/paper/173999/fa
-              تقوی، سید محمدناصر(1384). سیاست در پرانتز (جستارهایی در فلسفه و اندیشه سیاسی). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
-              شاکری، سیدرضا (1395). اهمیت نظریه سیاسی در نسبت با علم سیاست؛ بررسی و نقد کتاب فهم نظریههای سیاسی. پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، 16 (4)، 97-115. https://www.ensani.ir/fa/article/366055
-              طباطبایی، سیدجواد (الف1398). درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران. تهران: کویر.
-              طباطبایی، سیدجواد (ب1398). زوال اندیشه سیاسی در ایران: گفتار در مبانی نظری انحطاط ایران. تهران: کویر.
-              طباطبایی، سیدجواد (1399). خواجه نظامالملک طوسی: گفتار در تداوم فرهنگی ایران. تهران: مینوی خرد.
-              طباطبایی، سیدجواد (الف1400). تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، ملاحظاتی در مبانی نظری. تهران: مینوی خرد.
-              طباطبایی، سیدجواد (ب1400). تأملی درباره ایران، جلد نخست دیباچهای بر نظریه انحطاط ایران با ملاحظات مقدماتی در مفهوم ایران. تهران: مینوی خرد.
-              طباطبایی، سیدجواد (ج1400). ملاحظات درباره دانشگاه. تهران: مینوی خرد.
-              طباطبایی، سیدجواد (الف1401). تأملی درباره ایران، نظریه حکومت قانون در ایران، بخش دوم: مبانی نظریه مشروطهخواهی. تهران: مینوی خرد.
-              طباطبایی، سیدجواد (ب1401). ملت، دولت و حکومت قانون، جستار در بیان نص و سنت. تهران: مینوی خرد.
- Hoffman, T. J. (2013). The metaphysics of modern existence. Indigenous Policy Journal, 24(2). https://search.eitaa.com/?url=https://scispace.com/pdf/the-metaphysics-of-modern-existence-a-spragens-analysis-2dmbzoqev3.pdf
- Pierce, R. (1966). Contemporary French political thought. Oxford University Press.
- Plamenatz, J (1963). Man and society: A critical examination of some important social and political theories from Machiavelli to Marx. Addison-Wesley Longman.