اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

هنر قدسی به‌مثابه آلترناتیو سیاسی در برابر مدرنیته؛ خوانشی از دیدگاه سنت‌گرایان معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموختۀ دکترای علوم سیاسی، محقق رسمی گروه تفسیر قرآن، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
10.22034/jpti.2026.579754.1514
چکیده
این مقاله با تمرکز بر آرای سنتگرایان معاصر، بهویژه سید حسین نصر، آناندا کوماراسوامی و فریتهوف شووان، به بررسی جایگاه هنر قدسی بهمثابه آلترناتیوی در برابر سیاستهای مدرن و سکولار میپردازد. سنتگرایان، با اتکا به مفهوم حکمت خالده، استدلال میکنند که هنر قدسی صرفاً پدیدهای زیباییشناختی نیست، بلکه تجلی عینی نظم الهی و بازتابدهنده ساختارهای سیاسی مبتنی بر سنت است. این هنر، با زبان نمادین خود، میان عالم ملکوت و عالم مُلک پیوند برقرار میکند و جامعه را بهسوی نظمی متعالی رهنمون میسازد. در مقابل، هنر مدرن بهمثابه ابزاری برای مشروعیتبخشی به پروژههای سکولاریسم، اومانیسم و فردگرایی، مورد نقدی بنیادین قرار میگیرد. مقاله حاضر نشان میدهد که هنر قدسی چگونه میتواند بهعنوان گفتمانی مقاومتی در برابر استعمار فرهنگی و بحران معنویت در عصر مدرن عمل کند و ظرفیت بازتعریف نسبت میان سیاست، دین و جامعه را داشته باشد. این پژوهش با بهرهگیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و با مطالعه موردی هنر و معماری در ایران معاصر ـ از جمله معماری حرم امام رضا(ع)، نقاشی قهوهخانهای و خوشنویسی انقلابی ـ استدلال میکند که هنر قدسی نه پدیدهای موزهای و متعلق به گذشته، بلکه زبانی زنده برای بیان آلترناتیوی تمدنی در برابر بحرانهای جهان مدرن است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Sacred Art as a Political Alternative to Modernity: A Contemporary Traditionalist Perspective

نویسنده English

seyedsajjad aleseydeghafour
PhD in Political Science, official researcher in the Quranic Interpretation Department, Institute of Islamic Sciences and Culture, Qom, Iran.
چکیده English

This article, with a focus on the views of contemporary traditionalists - particularly Seyyed Hossein Nasr, Ananda K. Coomaraswamy, and Frithjof Schuon - examines the position of sacred art as an alternative to modern and secular politics. Traditionalists, relying on the concept of the perennial philosophy (ḥikmat al-khālida), argue that sacred art is not merely an aesthetic phenomenon but an objective manifestation of the divine order and a reflection of political structures rooted in tradition. Through its symbolic language, this art serves as a bridge between the celestial realm (ʿālam al-malakūt) and the terrestrial world (ʿālam al-mulk), guiding society toward a transcendent order.
In contrast, modern art is subjected to radical critique as an instrument that legitimizes the projects of secularism, humanism, and individualism. The article demonstrates how sacred art can function as a discourse of resistance against cultural colonialism and the crisis of meaning in the modern age, possessing the capacity to redefine the relationship between politics, religion, and society.
Employing a descriptive-analytical method and through case studies of art and architecture in contemporary Iran (including the architecture of the Imam Reza (AS) Shrine, coffee-house painting, and revolutionary calligraphy), the article argues that sacred art is not a museum relic but a living language for articulating a civilizational alternative to the crises of the modern world.

کلیدواژه‌ها English

Sacred Art
Traditionalism
Modernity
Politics
Secularism
Perennial Philosophy
- الیاده، میرچا (1375). رساله در تاریخ ادیان. ترجمه جلال ستاری، تهران: سروش.
- برگر، پیتر (1380). افسون زدایی از جهان. ترجمه فربد فدائی، تهران: فرزان روز.
- بلخاری، حسن (1386). حکمت، هنر و زیبایی (مجموعه مقالات). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- بلخاری، حسن (1390). مبانی عرفانی و معنوی هنر و معماری اسلامی. تهران: سوره مهر.
- بوردیو، پیر (1381). تمایز: نقد اجتماعی قضاوتهای ذوقی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: ثالث.
- بورکهارت، تیتوس (1392). هنر مقدس (اصول و روشها). ترجمه جلال ستاری، تهران: سروش.
- تیلور، چارلز. (1389). سکولاریسم. ترجمه مرتضی مردیها، تهران: ثالث.
- جیمسون، فردریک. (1385). پستمدرنیسم یا منطق فرهنگی سرمایهداری متأخر. ترجمه عطا هودشتیان، تهران: هزاره سوم.
- سعید، ادوارد. (1379). شرقشناسی. ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- شجاعی، محمد (1395). هنر قدسی و زیباییشناسی مدرن: مطالعه تطبیقی آرای سنتگرایان و فیلسوفان معاصر. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
- شووان، فریتهوف (1394). اصول و معیارهای هنر. در: هنر و معنویت (مجموعه مقالات). ترجمه و تدوین انشاءالله رحمتی، تهران: فرهنگستان هنر.
- فانون، فرانتس (1380). دوزخیان روی زمین. ترجمه علی شریعتی، تهران: قلم.
- فکوهی، ناصر (1385). تاریخ اندیشه و نظریههای انسانشناسی. تهران: نی.
- فلاحت، محمد (1388). هنر و معماری صفوی: بازتابی از حکمت شیعی. اصفهان: خاک.
- کوماراسوامی، آناندا (1384). حکمت هنر قدسی. ترجمه صالح طباطبایی، تهران: فرهنگستان هنر.
- گل محمدی، احمد (1390). جهانیشدن، فرهنگ. هویت. تهران: نی.
- لیوتار، ژان-فرانسوا (1379). وضعیت پستمدرن: گزارشی درباره دانش. ترجمه حسینعلی نوذری، تهران: گام نو.
- مطهری، مرتضی (1390). خدمات متقابل اسلام و ایران. تهران: صدرا.
- نصر، سید حسین (1379). هنر و معنویت اسلامی. ترجمه انشالله رحمتی، تهران: سروش.
- نصر، سید حسین (1385). دین و نظم طبیعت. ترجمه انشالله رحمتی، تهران: نی.
- هابرماس، یورگن (1386). دگرگونی ساختاری حوزه عمومی. ترجمه جمال محمدی، تهران: افکار.
 
-Assmann, J. (2011). Cultural Memory and Early Civilization: Writing, Remembrance, and Political Imagination. Cambridge University Press.
- Burckhardt, T. (1967). Sacred Art in East and West. Perennial Books.
- Coomaraswamy, A. K. (1934). The Transformation of Nature in Art. Dover Publications.
- Guénon, R. (2001). The Reign of Quantity and the Signs of the Times. Sophia Perennis.
- Nasr, S. H. (1987). Islamic Art and Spirituality. State University of New York Press.
- Ricoeur, P. (2004). Memory, History, Forgetting. The University of Chicago Press.