اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

تحلیل راهبردهای امام علی(ع) در بحران خوارج: الگویی برای رهبری بحران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
10.22034/jpti.2026.567949.1489
چکیده
مواجهه امام علی(ع) با خوارج، یکی از چالشهای عمیق سیاسی، اجتماعی و اعتقادی در تاریخ اسلام به شمار میرود که بررسی آن میتواند برای رهبران معاصر در مدیریت بحرانهای پیچیده الهامبخش باشد. سؤال محوری این پژوهش آن است که رهبری ایشان در مقابله با خوارج چگونه و بر اساس نظریه «قدرت هوشمند» جوزف نای ـ بهمثابه ترکیبی هدفمند از قدرت نرم و قدرت سخت ـ قابل تحلیل است. اهداف این تحقیق شامل تبیین الگوی رفتاری امام در چهارچوب قدرت هوشمند، شناسایی مؤلفههای قدرت نرم و سخت بهکارگرفته شده، ارزیابی اثربخشی این رویکرد در تحقق اهداف امنیتی و اعتقادی و استخراج درسهای کاربردی برای مدیریت بحرانهای ایدئولوژیک ـ امنیتی در عصر حاضر است. یافتهها نشان میدهد که امام با درکی هوشمندانه، ترکیبی هماهنگ از قدرت سخت ـ مانند اقدام نظامی قاطع در نبرد نهروان در پاسخ به خشونتهای تروریستی ـ و قدرت نرم ـ شامل گفتگو، مناظره و تبیین انحرافات فکری، رهبری الهامبخش مبتنی بر اخلاق، هوش محیطی در تشخیص بافت اجتماعی و سیاستهای انعطافپذیر پیش از درگیری ـ به کار گرفت. این رویکرد نهتنها امنیت جامعه را برقرار کرد، بلکه مشروعیت ایدئولوژیک و مردمی خوارج را نیز بهشدت تضعیف نمود. نتیجه آنکه نظریه قدرت هوشمند در الگوی رهبری امام علی(ع) قابل انطباق و ارائه بهعنوان الگویی جامع از رهبری هوشمند در بحران است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Imam Alis (AS) Leadership in Confronting the Khawarij Based on the Theory of "Smart Power" (As a Comprehensive Model of Smart Leadership in Crisis)

نویسنده English

hamidreza moniri
چکیده English

Imam Alis (AS) confrontation with the Khawarij was a profound political, social, and ideological challenge in Islamic history, the analysis of which can inspire contemporary leaders in managing complex crises. The aim of this research is to analyze Imam Alis (AS) leadership in confronting the Khawarij based on Joseph Nyes «smart power» theory (a purposeful combination of soft and hard power). The objectives of the research include explaining Imam Alis (AS) behavioral pattern within the framework of smart power, identifying the components of soft and hard power used, evaluating the effectiveness of this approach in achieving security and ideological goals, and extracting practical lessons for managing ideological-security crises in the present era.The findings show that Imam Ali (AS) intelligently implemented a harmonious combination of hard power (such as decisive military action in the Battle of Nahrawan in response to terrorist violence) and soft power (including dialogue, debate, and explanation of intellectual deviations, inspirational leadership based on ethics, environmental intelligence in recognizing the social context, and flexible policies before conflict). This approach not only established the security of the society, but also severely weakened the ideological and popular legitimacy of the Khawarij. As a result, the theory of smart power in Imam Alis (AS) leadership model presents a comprehensive model of smart leadership in crisis.

کلیدواژه‌ها English

Khawarij
Imam Ali (AS)
Intelligent Power
Joseph Nye
Leadership in Crisis
-           اسفندیاری، اسکندر (1374). پژوهشی درباره طوایف غلاة تا پایان غیبت صغرا و موضع ائمه(ع) در این باب. تهران: سازمان                          تبلیغات اسلامی.
-           بابایی، راضیه و غفاری هشجین، زاهد (1398). نقش رهبری سید حسن نصرالله در بهکارگیری قدرت هوشمند حزبالله در                      مواجهه با مخالفان. جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، 7 (14)، 203 -234. https://iws.shahed.ac.ir/article_978.html
-           بیضون، لبیب (1411). الشیعة فی العالم. دمشق: مکتبة الصدوق.
-           حسنی، هاشم معروف (1379). شیعه در برابر معتزله و اشاعره. مشهد: آستان قدس رضوی.
-           جعفری، حسین محمد (1380). تشیع در مسیر تاریخ. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
-           خواجویان، محمدکاظم (1376). تاریخ تشیع. مشهد: جهاد دانشگاهی مشهد.
-           رحمانی جعفر (1387). امام حسین علیهالسلام و رهبری بحران از مکه تا کربلا. قم: بیتا.
-           زین، محمدحسین (1389). شیعه در تاریخ. مشهد: آستان قدس رضوی.
-           شریفانی، محمد (1396). فتنه شناسی و راهکارهای مقابله با آن در کلام امام علی(ع). پژوهشنامه نهجالبلاغه، 5 (19)، 125-141.   http://noo.rs/jVby1
-           صفری فروشانی، نعمتالله، (1387). غالیان: کاوشی در جریانها و برآیندها تا پایان سده سوم. مشهد: آستان قدس رضوی.
-           طباطبایی، محمدحسین (1388) شیعه در اسلام (طبع جدید). قم: بوستان کتاب قم.
-           فرمانیان، مهدی (1387). آشنایی با فرق تشیع. قم: حوزه علمیه قم.
-           فخری، محمد (1387). تاریخ تشیع از صدر اسلام تا پایان دوره خلفای راشدین. مشهد: ایلیا فخر.
-           محمدی، نادر (1400). تهدیدات سختافزاری رژیم صهیونیستی و قدرت سخت جمهوری اسلامی ایران در جهت مقابله با آن.                    مطالعات علوم اسلامی انسانی، (25)، 51 - 71.
 http://noo.rs/VGZ7V
                - مدرسی، محمدتقی (1372). امامان شیعه(ع) و جنبشهای مکتبی. مشهد: آستان قدس رضوی.
-           معصومی جشنی، عبدالله (1389). قبیله همدان و نقش آن در تاریخ اسلام و تشیع (قرن اول هجری قمری). قم: دلیل ما.
-           نای، جوزف (1386). منافع قدرت نرم. ترجمه ناصر بلیغ، مطالعات بسیج، (36)، 107-116.
https://www.ensani.ir/fa/article/105776
-           نای، جوزف (1387). رهبری و قدرت هوشمند. ترجمه محمدرضا گلشن پژوه و الهام شوشتری زاده، تهران: مؤسسه فرهنگی                          مطالعات و تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر.
-    نبیلو، عظیماله (1398). حکومت علوی؛ تجلی قدرت هوشمند متعالی، سیاست متعالیه، 7 (26)،291-308. http://noo.rs/fH1VN
-           نیک طبع، صدیقه (1391). خاستگاه فتنه و راههای مقابله با آن از منظر نهجالبلاغه. پژوهشهای تعلیم و تربیت اسلامی، 5 (8)،                      183- 205.
 https://jir.uk.ac.ir/article_628.html
-           نوبختی، حسن بن موسی (1381). فرق الشیعة. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- Nye, J. S. (1990a). Bound to lead: The changing nature of American power. New York, NY: Basic Books
- Nye, J. (1990b). The Misleading Metaphor of Decline. Atlantic Monthly, March.
  https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1990/03/the-misleading-metaphor-of-decline/670360