اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

نقد و بررسی مقایسه‌ای جایگاه زن در آثار جلال آل‌احمد و علی شریعتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حکمت رحیمی 1
محمدرضا محمدجانی 2
سیداحمدرضا دستغیب 3
1 گروه علوم سیاسی، واحد شیراز،دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز،ایران.
2 گروه علوم سیاسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، ،شیراز، ایران.
3 گروه علوم سیاسی، واحد شیراز،دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
10.22034/jpti.2025.524463.1430
چکیده
مطالعه حول محور زنان، همواره در کانون دغدغه‌های جامعه‌شناسان و متفکران بزرگ همه کشورها بوده است. در ایران، به‌ویژه پس از مشروطیت و آشنایی با تفکرات غربی، تلاش‌هایی در این زمینه صورت گرفته است و روشنفکران، شرایط زنان و جایگاه آنان را در جامعه بررسی نموده و نسبت به آگاهی دادن به زنان تلاش کرده‌اند. جلال آل‌احمد  و علی شریعتی، دو مصلح و نویسنده اجتماعی معاصر، هرکدام به مسائل اجتماعی و فرهنگی با توجه به شرایط جامعه ایران در دهه‌های چهل و پنجاه نگاهی ویژه داشتند. جلال آل‌احمد با تأکید بر هویت ملی و فرهنگی، بازگشت به ارزش‌های بومی و نقش زنان در فرایند توسعه اجتماعی اشاره می‌کند. در مقابل، علی شریعتی بر اهمیت آگاهی و آموزش به‌عنوان ابزارهای کلیدی برای تغییر وضعیت زنان تأکید می‌ورزد و معتقد است که زنان باید در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی فعال باشند و با آموزش و آگاهی توانمند شوند. روش پژوهش این مقاله کیفی و تحلیل اسنادی و بهره‌گیری از روش مطالعه تطبیقی است که وجوه تفاوت و شباهت‌های دو نویسنده ایرانی را بر اساس آثارشان در مورد زن ایرانی بررسی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
آگاهی
جایگاه زن
جلال آل‌احمد
روشنفکران
علی شریعتی

موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Critique of the Status of Women in the Works of Jalal Al-e-Ahmad and Ali Shariati

نویسندگان English

Hekmat Rahimi 1
Mohammadreza Mohammadjani 2
Seyed ahmadreza Dastgheib 3
1 Department of Political Science, Islamic Azad University, Shiraz Branch, Iran, PhD Student
2 Department of Political Science,, Shi. C., Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
3 Department of Political Science,, Shi. C., Islamic Azad University, .Shiraz, Iran
چکیده English

The study of women has always been at the center of the concerns of sociologists and great thinkers of all countries. In Iran, especially after the constitutional Revolution and acquaintance with Western thoughts, efforts have been made in this field, and intellectuals have studied the conditions of women and their position in society, striving to raise women’s awareness. Jalal Al-Ahmad (1920-1969) and Ali Shariati (1973-1977), two contemporary social reformers and writers, each had a special look at social and cultural issues with regard to the conditions of Iranian society in the 1940s and 1950s. Jalal Al-Ahmad emphasizes national and cultural identity, point to a return to indigenous values, and the role of women in the process of social development. In contrast, Ali Shariati emphasizes the importance of awareness and education as key tools for changing the situation of women. He believes that women should be active in political and social arenas and empower themselves through education and awareness. The research method of this article is a qualitative research method that consists of documentary analysis and the use of a comparative study method that examines the differences and similarities between two Iranian writers based on their works concerning Iranian women.

کلیدواژه‌ها English

Awareness
Status of Women
Jalal Al-e-Ahmad
Intellectuals
Ali Shariati
-آروی، پیتر (1371) . تاریخ معاصر ایران از ت‍أس‍ی‍س‌ ت‍ا ان‍ق‍راض‌ س‍ل‍س‍ل‍ه‌ ق‍اج‍اری‍ه‌. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: مؤسسه انتشارات عطائی، چاپ دوم.
-آل‌احمد، جلال (1356) . زن زیادی. تهران: انتشارات فردوس، چاپ ششم.
-آل‌احمد، جلال (1384) . پنج داستان. تهران: انتشارات فردوس، چاپ ششم.
- آل‌احمد، جلال (1386) . غرب‌زدگی. تهران: انتشارات فردوس، چاپ ششم.
-    بروجردی، مهرزاد (1377) . روشنفکران ایرانی و غرب. ترجمه جمشید شیرازی، تهران: مجموعه مطالعات اجتماعی.
-    بصیرت‌منش، حمید (1376) . علما و رژیم رضا شاه، نظری بر عملکردسیاسی و فرهنگی روحانیون در سال‌های 1305 - 1320. تهران: مؤسسه چاپ و نشر عروج.
-    تنها، مریم و نوشین‌فر، ویدا (1389) . بررسی شخصیت‌های زن در آثار جلال آل‌احمد (ادبیات). نخستین همایش ملی ادبیات فارسی و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای.
- خضری، نگار (1388) . نقش و جایگاه زن در آثار جلال آل‌احمد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی‌تکنیک تهران) - دانشکده فنی.
- دستغیب، عبدالعلی (1378) . در آینه نقد. تهران: شرکت انتشارات سوره مهر.
- رنه، ولک (1373) . نظریه ادبیات. ترجمه پرویز مهاجر و ضیاء موحد محمدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- ساندرا، مک کی (1380) . ایرانی‌ها. ترجمه شیوا رویگریان، تهران: انتشارات ققنوس.
- ستوده، هدایت الله (1378) . جامعه‌شناسی در ادبیات: فارسی. تهران انتشارات آوای نور.
- شریعتی، علی (الف1384). انتظار عصر حاضر از زن مسلمان، زن. تهران: انتشارات چاپخش، چاپ هیجدهم.
- شریعتی، علی (ب1384). حجاب، زن. تهران، انتشارات چاپخش، چاپ هیجدهم.
- شریعتی، علی (ج 1384). زن در چشم و دل محمد، اسلام و فمنیسم، نگاه تاریخی : کندوکاو در پیشینه عدالت جنسیتی و مسائل مربوط به شئون و حقوق زن در تاریخ، فرهنگ و تمدن اسلامی. تهران: بنیاد تاریخ انقلاب اسلامی ایران.
- شریعتی، علی (د1384) . فاطمه، فاطمه است.تهران: انتشارات چاپخش، چاپ هیجدهم.
- شریعتی، علی (بی‌تا) . هبوط در کویر. تهران: انتشارات چاپخش، چاپ هیجدهم.
- شریعتی، سوسن (14/8/1386) . زنان در پروژه شریعتی. گفتگو با سوسن شریعتی. https://talar.shandel.info/pdf/susan1011.pdf
- عاقلی، باقر (1372) . روزشمار تاریخ ایران، از مشروطه تا انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات گفتار.
- فتحی، مریم ( 1383) .کانون بانوان با رویکردی به ریشه‌های تاریخی حرکت‌های زنان در ایران. تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
- فرجاد، محمد حسین (1355) . مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی و سیر تحول و تکامل جامعه. تهران: نشر بوعلی.
- فلاح‌زاده، سید حسین (1391) . رضاخان و توسعه ایران. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- کروئین، استفانی (1396) . رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران: نشر جامی، چاپ دوم.
- شکوری‌راد، صدیقه (1397) . اندیشه شریعتی درباره زن و حقوق او در اسلام. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 14 (51)، 75-100.     https://www.jcsc.ir/article_32534.html
- کمالی، محمدرضا و شهولی کوه‌شوری، شاهپور (1384) . ردپای فمینیسم در آثار جلال آل‌احمد. زبان و ادب پارسی (زبان و ادب سابق)، 23، 73-91.https://ensani.ir/fa/article/217616                       
- علی‌اکبری، معصومه (1382) . زن از منظر شریعتی . ماهنامه آفتاب. 26، 24-27.
http://drshariati.org/wp-content/uploads/2018/05/1382_AFTAB_1.pdf
- کاشی، محمدجواد. (1378) . ضرورت کنکاشی تازه در تعریف مسائل زنان. مجله زنان، 61، 63-62.
https://lib.wrc.ir/scholar/view/1/1981
- لاهیجی، شهلا (1391). شریعتی به آزادی زنان معتقد نبود. مدرسه فمینیستی. https://drshariati.org/?p=3049
-- محدثی گیلوایی، حسن (28/3/1395) . زن خودسالار، الگوی شریعتی برای زنان.گفتگو با حسن محدثی گیلوایی، شفقنا، کد خبر 185723 http://drshariati.org/?p=7073