اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

تأثیرات انحصارطلبی بر ناموازنگیِ عدالت و آزادی؛ درآمدی بر جمهوری اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدی نادری 1
محمد محمودی پل سفیدی 2
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز،شیراز، ایران.
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
10.22034/jpti.2025.521237.1419
چکیده
این پژوهش با استفاده از روش کیفی از نوع تحلیل تفسیری مستند به داده‌های کتابخانه‌ای و چهارچوب نظریه «تعادل سیستمی» پارسونز درصدد پاسخ به این پرسش اصلی است: انحصارطلبی چگونه بر ناموازنگی عدالت و آزادی در جمهوری اسلامی تأثیر می‌گذارد و راهکار مقابله با آن چیست؟ یافته‌ها نشان می‌دهند که انحصارطلبی در چهار بعُد ساختاری، کارگزاری، حوزۀ عمومی و گفتمان سازی تأثیرات منفی بر جای می‌گذارد. انحصارطلبی در «بُعد ساختاری» به فساد، نابرابری اقتصادی و دسترسی ناعادلانه به فرصت‌ها و در «بُعد کارگزاران» سبب کاهش اعتماد عمومی و تضعیف سرمایه اجتماعی و در «حوزۀ عمومی» منجر به ضعف در نظارت و اقناع عمومی و در «بُعد فرهنگ و گفتمان سازی» با ایجاد گفتمان‌های مسلط، فضای نقد و گفتگو را به حاشیه برده و تقابل کاذب میان عدالت و آزادی ایجاد می‌نماید. این پژوهش با تأکید بر ظرفیت‌های مردم‌سالاری دینی، راهکارهایی مانند ارتقای نقش‌آفرینی مردمی، تقویت نهادهای نظارتی، تضمین آزادی‌های اساسی و فعال‌سازی مشارکت عمومی را برای مقابله با انحصارطلبی پیشنهاد می‌دهد. یافته‌ها بر این نکته تأکید دارد که تعادل عدالت و آزادی مستلزم اصلاحات هم‌زمان در ابعاد مذکور است.
کلیدواژه‌ها
آزادی
عدالت
انحصارطلبی
مردم‌سالاری دینی
جمهوری اسلامی ایران

موضوعات

عنوان مقاله English

The Effects of Monopolism on the Imbalance of Justice and Liberty: An Introduction to the Islamic Republic

نویسندگان English

Mahdi Naderi 1
Mohammad Mahmoudi, Paul Sefidi 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, school of Law and Political Science, Shiraz University, Iran
2 PhD student in Political Science, University of Mazandaran.
چکیده English

This research, employing a qualitative method of interpretive analysis based on library data and Parson’s “System Equilibrium” theoretical framework, seeks to answer the main question: How does monopolism (exclusivism/seeking monopoly) affect the imbalance of justice and liberty in the Islamic Republic, and what is the strategy to counter it?
The findings indicate that monopolism leaves negative effects across four dimensions: structural, agency/executive, the public sphere, and discourse formation. Monopolism in the structural dimension leads to corruption, economic inequality, and unfair access to opportunities; in the agency/executive dimension, it causes a reduction in public trust and the weakening of social capital; in the public sphere, it results in a weakness in public oversight and persuasion; and in the culture and discourse formation dimension, by creating dominant discourses, it marginalizes the space for critique and dialogue, and creates a false dichotomy (or confrontation) between justice and liberty.By emphasizing the capacities of Religious Democracy (Mardom Salari-ye Dini), this research proposes strategies to counter onopolism, such as enhancing the popular role-playing (public involvement), strengthening supervisory institutions, guaranteeing fundamental liberties, and activating public participation. The findings underscore that the equilibrium between justice and liberty requires simultaneous reforms across the aforementioned dimensions.

کلیدواژه‌ها English

Liberty
Justice
Monopolism (Exclusivism)
Religious Democracy
Islamic Republic of Iran
- اخوان کاظمی، بهرام (1396) . علل ناکارآمدی احزاب سیاسی در ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
-آغاجری، سیدهاشم (1384) . عدالت بدون آزادی عدالت راستین نیست. بازتاب اندیشه، 64، 8-13.
 http://noo.rs/go0vT
-پاینده، ابوالقاسم (۱۳۸۳) . نهج‌الفصاحه. تهران: انتشارات جاویدان.
- احمدی طباطبایی، محمدرضا و خلیلی، علی (1395) . نسبت عدالت و آزادی ازنظر شهید مطهری. فصلنامه علمی جستارهای سیاسی معاصر، 7  (2)، 117-135.https://www.sid.ir/paper/233486/fa
- اسکندری، محمدحسین (1379) . پیوند آزادی و عدالت. نشریه حضور. 31.
-          http://www.imamkhomeini.ir/fa/c202_115351
- اشرفی، اکبر (1395) . مطالعه علل توقف فعالیت‌های حزب جمهوری اسلامی از منظر جامعه‌شناسی احزاب سیاسی. جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، 4 (8)، 65-84.
doi.org/10.22070/iws.2020.1207.1252
- اسماعیلی، محسن (1388) . امربه‌معروف و نهی از منکر در قانون اساسی. نظارت و بازرسی، 3 (8)، 7-24.
dor:20.1001.1.17359554.1388.1388.8.1.6
- انصاری، منصور و نظری، سعید (1394). نسبت عدالت با آزادی در اندیشه سیاسی امام خمینی. اندیشه سیاسی در اسلام. 2 (2-3)، 7-29. https://andishehsiyasi.ri-khomeini.ac.ir/article_38660.html
- بشیریه، حسین (1396) . جامعه‌شناسی سیاسی: نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی. تهران: نشر نی.
- بلوم، ویلیام تی (1373) . نظریه‌های نظام سیاسی. ترجمه احمد تدین، تهران: نشر آران.
- برلین، آیزایا (1398) . چهار مقاله درباره آزادی. ترجمه محمدعلی موحد، تهران: انتشارات خوارزمی.
- پالمر، رابرت روزول (1384) . تاریخ جهان نو. ترجمه ابوالقاسم طاهری، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (19/10/1400) . بیانات در ارتباط تصویری با مردم قم. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=49361
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (19/11/1396) . بیانات در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی ارتش. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=38872
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (3/3/1402). بیانات در دیدار نمایندگان مجلس شورای اسلامی. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=52934
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (7/5/1403). بیانات در مراسم تنفیذ حکم چهاردهمین دوره ریاست جمهوری اسلامی ایران‌. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=57210
- خبرگزاری تسنیم (14/ 2/1396). «روحانی» منتقدانش را چگونه خطاب می‌کند: از بزدل و ترسو تا عصر حجری و بی‌شناسنامه و دروغ‌گو. قابل‌دسترسی در:
https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/02/14/1397066
- جر، خلیل (1387). فرهنگ لاروس. ترجمه سید حمید طبیبیان، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- جمالی اسگویی، سید جمال، بخشایشی اردستانی، احمد و بنی‌هاشمی، میر قاسم. (1399). اقتصاد سیاسی فساد در جمهوری اسلامی ایران. مجلس و راهبرد، 27 (101)، 33-58. https://nashr.majles.ir/article_360.html
- جوادی آملی، عبدالله (1379). ولایت‌فقیه، ولایت فقاهت و عدالت. قم: انتشارات اسرا.
- خلیلی، سحر (1390) . مردم‌سالاری دینی از دیدگاه آیت‌الله مصباح. معرفت، 20 (168)، 123-136. http://noo.rs/rNQMu
- خلیلی­، علی (1396)­ . نسبت عدالت و آزادی­؛ مطالعۀ تطبیقی آرا شهید مطهری و جان رالز­. رساله دکتری، تهران: دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق (ع)­.
- دهقانی، پریسا (1394) . معیارهای عدالت در اسلام. دومین همایش ملی عدالت، اخلاق، فقه و حقوق. دانشگاه آزاد اسلامی واحد میبد. https://civilica.com/doc/525637
- دلشاد تهرانی، مصطفی (1379) . دولت آفتاب: اندیشه سیاسی و سیره حکومتی علی (ع). تهران: انتشارات دریا.
- دیلینی، تیم (1388) . نظریه‌های کلاسیک جامعه‌شناسی. ترجمه بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی، تهران: نشر نی.
- سیفی، محمدمهدی و نصرت‌پناه، محمدصادق (1398) . رابطه عدالت و آزادی در حکمت سیاسی متعالیه؛ با تأکید بر آرا علامه طباطبایی. دانش سیاسی، 15 (1)،243-270.  10.30497/pk.2019.2612  doi.org /
- شریعت، فرشاد. (1396) . آزادی به‌مثابه گفتمان در ایدئالیسم غربی. دانش سیاسی. 13 (2)، 59-75.
doi.org /10.30497/pk.2018.2162
- عالی‌پور، حسن (1394) . نظام حقوقی انتخابات و حق انتخاب در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات راهبردی، 18 (69)، 63-88.dor: 20.1001.1.17350727.1394.18.69.3.9
- علیخانی، علی‌اکبر (1384) . عدالت و آزادی در اندیشه سیاسی امام علی(ع). مجله علوم انسانی. 12 (4)، 55-71. https://aijh.modares.ac.ir/article-31-594-en.html
-کاسیرر­، ارنست (1397) ­. افسانه دولت. ترجمه نجف دریابندری­، تهران­: انتشارات خوارزمی­، چاپ سوم.
-کلینی، محمدبن یعقوب (1407ق) . الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
- مشکات­، محمد و فاضلی­، محسن (1393) ­. بررسی انتقادی مفهوم آزادی ازنظر آیزایا برلین. دو فصلنامۀ علمی - پژوهشی غرب­شناسی بنیادی­، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی­، 5 (2)­، 105- 135.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1075585
- مطهری، مرتضی. (1371). عدل الهی. تهران: انتشارات صدرا.
-Diamond, L. (2008). The Spirit of Democracy: The Struggle to Build Free Societies Throughout the World. New York: Henry Holt and Company.