اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

نقدی بر خوانش تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران (تأملی بر نظریۀ زوال)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکترای علوم سیاسی- اندیشه های سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/jpti.2025.529754.1437
چکیده
نظریۀ زوال اندیشۀ سیاسی در ایران، ازجمله نظریات قابل تأمل در حوزۀ اندیشۀ سیاسی است. این نظریه، تحلیلی جدید از تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران را مطرح نموده و ازاین‌رو، مورد نقد و بررسی شماری از اندیشمندان قرار گرفته است. خوانش تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران از منظر زوال، سید جواد طباطبایی را به تدوین این نظریه و سرانجام، به نتیجه «انحطاط ایران» رهنمون ساخته است. نظریۀ زوال، افزون بر اینکه در کتاب زوال اندیشه سیاسی در ایران: گفتار در مبانی نظری انحطاط ایران، ارائه و منتشر شده، در سایر آثار طباطبایی بسط و گسترش یافته و از دوران باستان تا دورۀ معاصر تاریخ ایران را نیز دربرگرفته است. این نظریه حاصل چینش چند مؤلفه بنیادین در دستگاه فکری اوست که در این پژوهش در قالب عناوین «تعارض در تلقی یونان به مثابه زادگاه اندیشۀ سیاسی»، «ناسازواری فلسفۀ فارابی با دستگاه فکری طباطبایی»، «فارابی و افلاطون الهی» و «تناقضگویی طباطبایی در مورد ارسطو- افلاطون الهی» مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. این مقاله با استفاده از روش پژوهش کیفی و اتخاذ رویکرد توصیفی- تحلیلی، بیانگر این نتیجه است که مؤلفههای بنیادین نظریۀ زوال اندیشۀ سیاسی در ایران، بر تعارض و تناقض در نظریهپردازی سید جواد طباطبایی دلالت دارند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Critique of the Reading of the History of Political Thought in Iran: Reflections on the Theory of Decline

نویسنده English

Gholamreza Behdarvand Yani
PhD student in Political Science-Political Thoughts, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

The theory of the decline of political thought in Iran is one of the notable theories in the field of political thought. This theory proposes a new analysis of the history of political thought in Iran and, as such, has therefore been criticized and examined by a number of scholars. Reading the history of political thought in Iran from the perspective of decline has led Seyyed Javad Tabatabai to formulate this theory and, ultimately, to the conclusion of the "Iran’s decadence ". The theory of decline, in addition to being presented and published in the book “The Decline of Political Thought in Iran: A Discourse on the Theoretical Foundations of Iran's Decadence”, has been expanded and developed in Tabatabai’s other works, and has also included Iranian history from ancient times to the contemporary period. This theory is the result of the arrangement of several fundamental components in his intellectual system, which are critically examined in this research under the titles “Conflict in the Perception of Greece as the Birthplace of Political Thought”, “Incompatibility of Farabi’s Philosophy with Tabatabai’s Intellectual System”, “Farabi and Divine Plato”, and “Tabatabai’s Contradictions About Divine Aristotle-Plato”. Given the importance and antiquity of the history of political thought in Iran as one of the most important areas of study in Iranology, this research seeks to critique and examine this theory. This article, using a qualitative research method and adopting a descriptive-analytical approach, concludes that the fundamental components of the theory of the decline of political thought in Iran indicate conflict and contradiction in Seyyed Javad Tabatabai’s theorizing.

کلیدواژه‌ها English

Political thought in Iran
Ancient Greece
Theory of Decline
Seyyed Javad Tabatabai
Farabi
Divine Plato
- اشتراوس، لئو و کراپسی، جوزف (1398) . تاریخ فلسفه سیاسی. ترجمه احمد بستانی، تهران: پگاه روزگار نو.
- افلاطون (1374) . جمهور. ترجمه­ فؤاد روحانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- افلاطون (1387) . شش رساله (حکمت سقراط و افلاطون). ترجمه­ محمدعلی فروغی، تهران: انتشارات هرمس.
-تسلطی، سید مهدی (1392) . پروژه­ فکری تاریخی سید جواد طباطبایی، یک بررسی انتقادی. کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، 184، 31-26. http://noo.rs/sNDhG
- رضی، هاشم (1399) . حکمت خسروانی: سیر تطبیقی فلسفه و حکمت و عرفان در ایران باستان. تهران: انتشارات بهجت.
- طباطبایی، سید جواد (الف1398) . درآمدی بر تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران. ویراستۀ جدید، تهران: نشر کویر، چاپ سیزدهم.
- طباطبایی، سید جواد (ب1398) . زوال اندیشه سیاسی در ایران: گفتار در مبانی نظری انحطاط ایران. ویراستۀ جدید، تهران: نشرکویر، چاپ دوازدهم.
- طباطبایی، سید جواد (الف1399) . خواجه نظام­الملک طوسی: گفتار در تداوم فرهنگی ایران. تهران: انتشارات مینوی خرد.
- طباطبایی، سید جواد (ب1399) . تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، ملاحظاتی در مبانی نظری. تهران: انتشارات مینوی خرد، چاپ چهارم.
- طباطبایی، سید جواد (1400) . تأملی دربارۀ ایران: دیباچه­ای بر نظریۀ انحطاط ایران با ملاحظات مقدماتی در مفهوم ایران. تهران: مینوی خرد.
- طباطبایی، سید جواد (1401) . ملت، دولت و حکومت قانون، جستار در بیان نص و سنت. تهران: انتشارات مینوی خرد، چاپ پنجم.
- فلاح توتکار، حجت (1389) . اندیشه در محاق ایدئولوژی در: نقد برتر: مجموعه مقالات برگزیده ششمین جشنواره نقد کتاب. تهران: انتشارات مؤسسه خانه کتاب و ادبیات ایران.
- قاضی مرادی، حسن (1399) . تأملات ابزاری: نیم­نگاهی به «پروژه» فکری سید جواد طباطبایی. تهران: انتشارات اختران.
- کلوسکو، جورج (1399) . تاریخ فلسفۀ سیاسی. ترجمه­ خشایار دیهیمی، تهران: نشر نی.
- مطهری، مرتضی (1389) . فلسفه ابن‌سینا 1( مجموعه آثار  جلد 7 ). تهران: انتشارات صدرا.
- مهاجرنیا، محسن (1380) . تاریخ اندیشه سیاسی در اسلام. فصلنامه قبسات. 6 (20 و 21)، 85- 93.
- نصر، سید حسین (1399) . معارف اسلامی در جهان معاصر. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی (آموزش انقلاب اسلامی).
- ورنر، شارل (1382). حکمت یونان. ترجمه بزرگ نادرزاد. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- Aristotle. (1848). Politique d'Aristote. Traduite Jules Barthélemy. Paris: Saint-Hilaire.
- Herodotus. (1954). The Histories. Trans Aubrey De Selincourt. Mitcham: Penguin Books Pty Ltd, Book Three.
- Platon .(1989a). La lettre VII. Paris: Belles-Lettres.
- Platon. (1989b). République. Traduite Emile Chambry, Paris: Belles-Lettres.
- Strauss, L. (1982). MaÏmonide. paris: Presses Universitaires de France.