اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

وفاق در سیره و مدیریت حضرت محمد(ص)؛ الگویی تمدنی برای جامعه معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
آرمان فروهی
استادیار گروه ایرانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
10.22034/jpti.2025.522414.1426
چکیده
سیرة شخصیتی و عملکرد مدیریتی رسول‌الله در پیشگیری از مسائل و بحران‌های مختلف سیاسی و اجتماعی عصر نبوی برای جامعه حال حاضر الگو و سرمشق محسوب می‌شود. در نگاه کلی‌نگر و با مطالعه سیرة آن حضرت، کاهش تنش‌های اجتماعی و سیاسی عصر نبوی با محوریت برقراری وفاق از سوی پیامبر(ص) بوده است. براین اساس، در پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به این سؤال هستیم که از مصادیق وفاق در سیرة رسول‌الله در عصر مدنی می‌توان چه الگویی برای جامعه معاصر اخذ کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ورود مسلمانان به مدینه و قرارگیری در فضای مدنی جدید، رسول‌الله را به این سمت سوق داد که زمینة اتحاد و وفاق اسلامی را از همان ابتدا و در ارکان مختلف جامعه اسلامی فراهم کند. ساخت مسجد با مشارکت همة مسلمانان، انعقاد پیمان‌نامه عمومی و عقد مواخاه در همان ابتدای حضور رسول‌الله در مدینه همدلی، اتحاد و وفاق را با تکیه‌بر علایق و منافع مشترک همچون تأمین امنیت عمومی، رفاه، آبادانی و ایجاد سازوکار تشکیلاتی برای دولت نبوی فراهم کرد. این پشتوانه موجب آن شد که رسول‌الله در غزوات و سرایا بتواند موفق عمل کند و با برقراری پیمان با قبایل در سال نهم هجرت پازل همدلی و وفاق اسلامی تکمیل شود. جستار حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با تکیه‌بر منابع متقدم کتابخانه‌ای نگاشته شده است.
کلیدواژه‌ها
وفاق
حضرت محمد(ص)
مدینه
تمدن اسلامی
سیره

موضوعات

عنوان مقاله English

Unity in the Conduct and Management of Prophet Muhammad (PBUH); A Civilizational Model for Contemporary Society

نویسنده English

Arman Forouhi
Assistant Professor, Department of Iranian Studies, Faculty of Humanities, Meybod University, Meybod, Iran.
چکیده English

The personality traits and managerial performance of the Prophet Muhammad (PBUH) in preventing various political and social crises during the Prophetic era serve as a model and example for the present society. From a holistic perspective and by studying the Prophet›s biography, it becomes clear that reducing social and political tensions during the Prophetic era was centered around the concept of unity, which was promoted by the Prophet (PBUH). Based on this, the present study aims to answer the question of what kind of model can be derived from the examples of unity in the Prophet›s life in the Medinan period for contemporary society. The research findings indicate that when Muslims migrated to Medina and entered a new civic environment, it led the Prophet (PBUH) to focus on establishing the foundation of Islamic unity and cohesion from the very beginning, across various sectors of the Islamic community. The construction of a mosque with the participation of all Muslims, the signing of a public covenant, and the establishment of brotherhood among the early Muslims in Medina promoted empathy, unity, and cohesion, based on shared interests such as ensuring public security, well-being, prosperity, and creating organizational structures for the Prophetic government. This support allowed the Prophet (PBUH) to succeed in the battles (Ghazawat) and military expeditions (Sarayas), and by establishing pacts with tribes in the 9th year of Hijra, the puzzle of Islamic unity and empathy was completed. This article, written with a descriptive-analytical approach, relies on earlier library sources.

کلیدواژه‌ها English

Unity
Prophet Muhammad (PBUH)
Medina
Islamic Civilization
Sireh
- آرون، ریمون (1386). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی. ترجمه باقر پرهام، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- آرمسترانگ، کارن (1386). زندگینامه پیامبر اسلام. ترجمه کیانوش حشمتی، تهران: انتشارات حکمت.
- ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد (1408 ق). تاریخ ابن خلدون، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- ابن رسته (1365). الاعلاق النفیسه. ترجمه حسین قره چانلو، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- ابن سعد، محمد (بی‌تا). طبقات الکبری. بیروت: دار صادر.
- ابن سید الناس، محمد بن عبدالله (1406 ق). عیوه الاثر فی فنون المغازی و الشمائل و السیر. بیروت: مؤسسه عزالدین.
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله (1412 ق). الاستیعاب فی معرفة الاصحاب. تحقیق علی‌محمد البجاوی، بیروت: دارالجیل.
- ابن منظور، محمد بن مکرم (1405 ق). مختصر تاریخ دمشق ابن عساکر. دمشق: دارالفکر.
- ابن هشام، عبدالملک (1375 ق). السیره النبویه. تحقیق مصطفی سقا و دیگران، قاهره: مطبعة مصطفی البابی حلبی.
- احمدی میانجی، علی (1379). مکاتیب الرسول صلّی الله علیه و آله و سلم. قم: انتشارات دارالحدیث.
- اسکیدمور، ویلیام (1372). تفکر نظری در جامعه‌شناسی. ترجمه جمعی از مترجمان، تهران: سفیر.
- امام علی (1380). نهج‌البلاغه. ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- بلاذری، احمد بن یحیی (1417 ق). انساب الاشراف. تحقیق سهیل زکار، بیروت: دارالفکر.
- بهرامی، روح الله (1385). پیمان مواخات. فصلنامه تاریخ اسلام، 2 (4)، 5-24.
https://hiq.bou.ac.ir/article_6046.html
 - پیرو، آلن (1375). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروجانی، تهران: انتشارات کیهان.
- جعفریان، رسول (1385). حکمت انتخاب محل مسجدالنبی در مدینه. مجموعه مقالات همایش بین‌المللی سیره شناختی پیامبر اعظم، به اهتمام اصغر منتظر القائم، اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
- جعفریان، رسول (1386). تاریخ سیاسی اسلام؛ سیره رسول خدا. قم: نشر دلیل ما، چاپ پنجم.
- چلبی، مسعود (1372). وفاق اجتماعی. فصلنامه علوم اجتماعی، 3 (0)، 15- 28.
https://jnoe.ut.ac.ir/article_15545.html
- چلبی، مسعود، تاجیک، محمدرضا، احمدی، حمید، مقصودی، مجتبی و قیصری، نور اله (1378). میزگرد: میزگرد وفاق اجتماعی (2). فصلنامه مطالعات ملی،1 (2 و 3)،13-58.
 dor: 20.1001.1.1735059.1378.1.2.3.1.8.6 
- حسینی، سید حسین (1387). پیامبر وحدت. تهران: نشر اطلاعات، چاپ دوم.
- حسینیان مقدم، حسین (1390). مناسبات مهاجرین و انصار در عصر نبوی «همدلی و رقابت‌ها». قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم.
- حمیدی، سعید (1402). سیاست‌گذاری محیط شهری پیامبر راهبردی کارآمد بر تحقق وفاق اجتماعی. فصلنامه دین‌پژوهی و کارآمدی، 3 (4)، پیاپی 10، 21- 44.
doi.org/ 10.22034/nrr.2024.60207.1273
- داداش نژاد، منصور (1385). بررسی نکات اساسی وفود در سیره نبوی. زیر نظر رسول جعفریان، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم.
- دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه دهخدا. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- ذهبی، محمد بن احمد (1410 ق). تاریخ الاسلام. تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت: دارالکتاب العربی.
- زاجکانی، سودابه، ظریفیان، غلامرضا (1402). سنخ شناسی موضوعی پیمان‌نامه مدینه. فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام، 15(57)، 113- 146.dor: 20.1001.1.22286713.1402.15.57.4.9
- زرگری نژاد، غلامحسین (1381). تاریخ تحلیلی اسلام. قم: انجمن معارف اسلامی.
- زرگری نژاد، غلامحسین (1378). تاریخ صدر اسلام. تهران: انتشارات سمت.
- سمهودی، علی بن عبدالله (2006). وفاء الوفا بأخبار دار المصطفى. تحقیق خالد عبدالغنی محفوظ، بیروت: دارالکتب العلمیه.
- صالحی امیری، رضا (1388). انسجام ملی و تنوع فرهنگی. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
- صالحی شامی، محمد بن یوسف (1414 ق). سبل الهدی و الرشاد. تحقیق عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیه.
- طبری، محمد بن جریر (1409 ق). تاریخ الطبری. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
- فراتی، عبدالوهاب (1390). درسنامه سیره سیاسی نبوی (مبانی، حکومت و رفتار سیاسی). تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ دوم.
- فیرحی، داود (1386). تاریخ تحول دولت در اسلام. قم: انتشارات دانشگاه مفید.
- گولد، جولیوس وکلب، ویلیام (1376). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر پرهام و دیگران، تهران: نشر مازیار.
- محمدی، رمضان، حسینیان مقدم، حسین و داداش نژاد، منصور (1398). تاریخ اسلام 1؛ سیره رسول خدا. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- مکی، محمد شوقی بن ابراهیم (1375). اطلس مدینه منوره. ترجمه پرویز اذکایی، تهران: انتشارات مشعر.
- منتظر القائم، اصغر (1386). تاریخ اسلام (از آغاز تا سال چهلم هجری). اصفهان و تهران: انتشارات دانشگاه اصفهان و سمت، چاپ دوم.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
اندیشه سیاسی در اسلام
دوره 12، شماره 43
بهار 1404
صفحه 79-98