اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

رویکرد حقوقی سیاسی دولت قاجار در تعامل با نهاد دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور قم، قم، ایران.
3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران، ایران.
چکیده
روابط حاکم میان نهاد دین و دولت در عصر قاجاریه، ازآنجاکه زمینه‌ساز وقایع بسیار مهم تاریخی ازجمله تعیین خط مشیء رفتاری نهاد دین و دولت با یکدیگر بوده است، یکی از موضوعات مهم تاریخ ایران است که تأثیرات عمیقی بر ساختار اجتماعی، سیاسی و فرهنگی کشور برجای گذاشت. در این دوره، نهاد دین به‌ویژه مذهب شیعه، نقش کلیدی در شکل‌دهی به هویت ملی و سیاسی ایرانیان ایفا کرد. روحانیون و مراجع تقلید در عصر قاجاریه به‌عنوان نمایندگان دین، نفوذ زیادی بر جامعه داشتند. آن‌ها نه‌تنها در مسائل دینی، بلکه در عرصة اجتماعی و سیاسی نیز حضور چشمگیر و تعیین‌کننده داشتند. در این دوره ماهیتِ قدرت در نهاد مذهب، تغییرات بسیار مهمی داشت و کفة ترازوی قدرت به نفع علما سنگین بود. دولت قاجار برای حفظ مشروعیت خود نیازمند حمایت روحانیون بود. این حمایت معمولاً با اعطای امتیازات خاص به برخی روحانیون همراه بود. دولت تلاش می‌کرد تا با همکاری با برخی از علما، مشروعیت خود را تقویت کند و از نفوذ آن‌ها برای کنترل جامعه استفاده کند. در این میان علمای بزرگ شیعه غالباً دستِ همکاری به دولت نمی‌دادند و پادشاهان را غاصب حکومت دانسته و خود را شریک ظلم و استبداد حاکم نمی‌کردند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The legal and political approach of the Qajar government in interaction with the institution of religion

نویسندگان English

Mohammad Rasoul Ahangaran 1
Hossein Rezaei 2
Zahra Ahmadi 3
1 Professor of Fiqh and Fundamentals of Islamic Law Department, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Master's Student in Islamic Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Payam Noor Qom University, Qom, Iran.
3 Master of Public Law, Shahid Beheshti University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

The ruling relationship between the institution of religion and the state in the Qajar era, since it was the foundation of very important historical events, including determining the behavioral policy of the institution of religion and the state with each other, is one of the important issues of Iranian history that left a deep impact on the social, political and cultural structure of the country. During this period, the institution of religion, especially the Shia religion, played a key role in shaping the national and political identity of Iranians. In the Qajar era, clerics and religious authorities had a great influence on the society as representatives of religion. They had a significant and decisive presence not only in religious matters, but also in the social and political arena. During this period, the nature of power in the institution of religion had very important changes and the balance of power was heavily in favor of the scholars. The Qajar government needed the support of clerics to maintain its legitimacy. This support was usually accompanied by the granting of special privileges to some clergy. The government was trying to strengthen its legitimacy by cooperating with some scholars and using their influence to control the society. In the meantime, the great Shiite scholars often did not cooperate with the government and considered the kings usurpers of the government and did not make themselves partners in the rulers oppression and tyranny.

کلیدواژه‌ها English

Religion
government
constitutional revolution
scholars
Qajar
- آجدانی، لطف‌اﷲ (1399).   روشنفکران ایران در عصر مشروطیت.  تهران: نشر اختران.
- آجودانی، ماشاءالله (1399). مشروطه ایرانی. تهران: نشر اختران.
- اسکندری، محمدامین (1400). عوامل تأثیرگذار در طرح نظریه‌های جدید حکومت سیاسی توسط فقهای دوره قاجار. تاریخنامه خوارزمی، 8(34)، 17-33.
 https://ensani.ir/fa/article/467493
- الگار، حامد (1396). دین و دولت در ایران. ترجمه ابوالقاسم سری، مشهد: نشر توس.
- پور فیاض، نصرالله (1402). نقش علمای شیعه در دوره اول قاجار با تاکید بر جنگ‌های ایران و روس. تهران: مؤسسه بوستان کتاب.
- جودت، حسین (1356). از انقلاب مشروطیت تا انقلاب شاه و ملت. تهران: نشر درخشان.
- حائری، عبدالهادی (1364). تشیع و مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق. تهران: انتشارات امیرکبیر.
- دولت‌آبادی، یحیی (1362). حیات یحیی. مشهد: نشر فردوس.
- سنگلجی، محمد (1338). قضا در اسلام. تهران: دانشگاه تهران.
- فلور، پیام (1366). جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار. ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: نشر توس.
- کسروی، احمد (1386). تاریخ مشروطه ایران. تهران: نشر اختر.
- کشاورزی، بهزاد (1379). تشیع و قدرت در ایران. پاریس: خاوران.
- کرمانی، ناظم الاسلام (1387). تاریخ بیداری ایرانیان. تهران: انتشارات امیرکبیر.
- کدی، نیکی آر (1381). ایران دوران قاجار و برآمدن رضاخان. ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران: انتشارات ققنوس.
- کلینی، محمد بن یعقوب (1379). الکافی فی علم الدین. تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
- مستوفی، عبدالله (1388). شرح زندگانی من. تهران: نشر زوار.
- نائینی، میرزا محمدحسین (1374). تنبیه الامة و تنزیه الملة. ترجمه سید جواد ورعی، قم: بوستان کتاب.