اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

بررسی و تحلیل مسئلة حجاب در جمهوری اسلامی ایران بر اساس مدل سوات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
مسئلة حجاب در تاریخ جمهوری اسلامی ایران، سیر پرتلاطمی را متأثر از مسائل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مختلف از سر گذرانده و امروز به نقطه اوج بحرانی خود رسیده است. در این میان نقش عوامل داخلی و خارجی و البته سیاست‌گذاری‌های کلان و اقدامات دولت‌ها حائز اهمیت است. این پژوهش پس از بررسی ادواری این مسئله ــ از مناظر مختلف در تاریخ 45 ساله جمهوری اسلامی ــ با رویکردی کارکردی و در چهارچوب مدل تحلیلی سوات، همچنین بر اساس سیر تاریخی موضوع، نقاط قوت و ضعف و فرصت‌ها و تهدیدهای مطرح در مورد این مسئله را مورد بررسی قرار داده است. با بررسی و تحلیل نتایج این تحقیق به نظر می‌رسد‌ که بار نقاط ضعف و تهدیدها، سنگینی محسوسی نسبت به قوت‌ها و فرصت‌ها داشته؛ با‌وجوداین با نگاهی چندبعدی و با در نظر گرفتن همه عوامل چهارگانة فوق می‌توان چشم‌انداز به نسبت جامعی در راستای فهم بهتر مسئله و اتخاذ راهبردهای مناسب در این زمینه فراهم نمود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

An Examination and Analysis of the Issue of Hijab in the Islamic Republic of Iran Based on the SWOT Model

نویسندگان English

Fatemeh Al-Sadat Zeyghamian 1
Hamid Basirat Manesh 2
1 PhD Candidate in the History of Islamic Revolution , Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute , Tehran , Iran.
2 Assistant Professor, Department of the History of the Islamic Revolution, Imam Khomeini and Islamic Revolution Research Institute, Tehran, Iran.
چکیده English

The issue of hijab in the history of the Islamic Republic of Iran has undergone a turbulent trajectory, influenced by various social, cultural, and political factors, and has now reached a peak crisis point. In this context, the role of both internal and external factors—as well as overarching policymaking and governmental actions—is significant. This study, after a period-based examination of the issue from different perspectives over the 45-year history of the Islamic Republic, employs a functional approach within the framework of the SWOT analytical model. Based on the historical evolution of the topic, it analyzes the strengths, weaknesses, opportunities, and threats associated with the hijab issue. Findings suggest that the weight of weaknesses and threats significantly outweighs that of strengths and opportunities. Nonetheless, by adopting a multidimensional perspective and taking into account all four elements of the SWOT model, a relatively comprehensive outlook can be formed to better understand the issue and formulate appropriate strategies in this regard.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Revolution
Islamic Republic
Laws and Policymaking
Hijab Issue
SWOT Model
-آبیار، زهرا، کرمی‌پور، الله‌کرم و شریفی، سعید (1399). چالش‌های نظری حجاب در ایران پساانقلاب؛ تحلیلی بر رویکردهای موجود از حجاب و عفاف. اسلام و علوم اجتماعی، 12 (23)،217-238. https://soci.rihu.ac.ir/article_1667.html
-آزاد ارمکی، تقی، شریفی، محمدحسین و ایثاری، مریم (1391). تبارشناسی پوشش زنان در ایران دهه‌های 70 و 80. مطالعات سبک زندگی، (2)، 9- 67.
 https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1086220
-آقا بیگی کلاکی، محمد (1391). حجاب توسعه و توسعه بدحجابی؛ تحلیلی پدیده بدحجابی در ارتباط با سیاست‌ها و ساختارهای کلان جامعه. سوره اندیشه، (58 و 59)، 92-104. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1089528
- ابتکار، معصومه (1387). دولت اصلاحات و مسئلة حجاب. مجموعه مقالات همایش مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، به کوشش ابراهیم شفیعی سروستانی، قم: پژوهشکده فقه و حقوق، 91- 116.
- افروغ، عماد (1387). نگرش جامعه‌شناختی به پدیده حجاب. مجموعه مقالات همایش مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، به کوشش ابراهیم شفیعی سروستانی، قم: پژوهشکده فقه و حقوق، 117- 147.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1366). رساله توضیح المسائل. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ پنجم.
- امامی، سید مجید (1392). چهارچوبی انتقادی برای سیاست پژوهی مسئلة حجاب در جمهوری اسلامی ایران منطبق بر نظریه الگوی عرفی شدن جامعه ایران. اسلام و مطالعات اجتماعی، 1 (1)، 114-134. https://jiss.isca.ac.ir/article_35.html
-ایازی، سیدمحمدعلی (1386). بررسی الزام حجاب در حکومت دینی. مطالعات راهبردی زنان، 9(36)، 161- 188. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1067509
- باقری، فاطمه، عدالت، هادی و معصومی، کوروش (1400). تبیین مسئله حجاب در سیاست‌گذاری فرهنگی جمهوری اسلامی با کمک مدل پیر بوردیو. پژوهشنامه تاریخ، سیاست و رسانه، 4(16)، 105-128. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1846575
- بستان (نجفی)، حسین (1397). بازخوانی مبانی فلسفی سیاست پردازی با تأکید بر مسئله عفاف و حجاب. مطالعات جنسیت و خانواده، (11)، 35-11.   https://www.jgfs.ir/article_94115.html
- بنیانیان، حسن (1393). پوشش اسلامی؛ چالش‌ها و راهکارها با رویکرد مهندسی فرهنگی، تهران: سوره مهر.
- بنیانیان، حسن (1387). سیاست‌های کلان فرهنگی و مسئله حجاب. مجموعه مقالات همایش مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، به کوشش ابراهیم شفیعی سروستانی، قم: پژوهشکده فقه و حقوق، 150- 177.
- پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری (دیده شده در تاریخ 25/ 12/ 1403) احکام حجاب و عفاف. https://www.leader.ir/fa/book/138/
- پورسعید، فرزاد (1398). تحلیل سیاست حجاب در حکمرانی جمهوری اسلامی ایران. دیده‌بان امنیت ملی، (88)، 17- 24. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1544769
- جاودانی مقدم، مهدی (1398). بررسی سیر تطور گفتمان حجاب در سپهر سیاست و فرهنگ ایران. سیاست‌پژوهی ایران، 6 (20)، 101- 133. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1505081
- جوادی یگانه، محمدرضا و هاتفی، حمید (1387). پوشش زنان در سینمای پس از انقلاب. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، (11)، 61-74. https://www.jcsc.ir/article_44311.html
- حسینی، زکیه‌بیگم و وحدانی‌فر، هادی (1400). تحلیلی بر فرهنگ حجاب در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای. مطالعات اندیشه معاصر مسلمین، (13)، 11-39.  https://mam.journals.miu.ac.ir/article_5506.html
- حق‌شناس، سید جعفر (1387). نظام اسلامی و مسئلة حجاب. قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (17/12/1396). دیدار مداحان اهل‌بیت علیهم‌السلام با رهبر انقلاب. https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=39132
-ذوالفقاری، حسین (1385). موانع و مشکلات ناجا در کنترل بدحجابی. فصلنامه مطالعات مدیریت انتظامی، 1(1)،57- 75. نسخه چاپی.
- رفیع‌پور، فرامرز (1376). توسعه و تضاد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
- رمضان نرگسی، رضا (1387). بررسی وضعیت حجاب در ایران از سال‌های آخر حکومت پهلوی تا پایان جنگ تحمیلی. مجموعه مقالات همایش مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، (جلد سوم) به کوشش ابراهیم شفیعی سروستانی، قم: پژوهشکده فقه و حقوق.
- زائری، محمدرضا (1398). حجاب بی‌حجاب؛ آسیب‌شناسی بی‌پرده سیاست‌گذاری حجاب در ایران. اصفهان: نشر آرما.
- زیبایی‌نژاد، محمدرضا و سبحانی، محمدتقی (1379). درآمدی بر نظام شخصیتی زن در اسلام. قم: دارالثقلین.
- شادلو، عباس (1388). انقلاب اسلامی از پیروزی تا تحکیم. تهران: نشر وزراء.
- شاهمرادی، عصمت و جاوید، محمدجواد (1396). جمهوری اسلامی ایران و مسئله بدحجاب. زن در فرهنگ و هنر، 9 (1)، 139-164.   https://jwica.ut.ac.ir/article_62769.html
- صدر، شادی (1389). مجموعه قوانین و مقررات پوشش در جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر ورجاوند.
- ضیغمیان، فاطمه‌السادات (1389). مسئلة حجاب در اندیشه آیت‌الله طالقانی. فصلنامه تاریخ معاصر ایران، 14(55)،165- 180.
 https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1064350
- طریحی، فخرالدین (1375). مجمع البحرین. تهران: مکتبة المرتضویه.
- عباس، دلال (1384). زن در جامعه معاصر ایران. ترجمة حمیدرضا شریعتمداری، ماهنامه پیام زن، 14 (1)، 134-163. https://journals.dte.ir/article_52626.html
- عبدالرحمانی، رضا و سهرابی، حسین علی (1399). آسیب‌شناسی ارتباطات بین سازمانی متولیان حجاب و عفاف. مطالعات راهبردی زنان، (90)،57- 82.
 https://www.jwss.ir/article_133710.html
- غروی نائینی، نهله و عامری، وحیده (1386). پویشی در معنا و مفهوم حجاب. فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان، 9 (36)، 113-137.  https://www.magiran.com/p448587
 -غلامی، علی (1392). مبانی نظری مداخله دولت در مسئلة حجاب، دانش حقوق عمومی، 2(6)، 68-47. https://mag.shora-rc.ir/article_38.html
- غلامی، علی (1393). مسئلة حجاب در جمهوری اسلامی ایران؛ بررسی حقوق و جامعه‌شناختی. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
- فاضل لنکرانی، محمد جواد (1392). حجاب و نظام اسلامی. به اهتمام محمد حسن دانش، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار.
- فراهیدی، خلیل بن احمد (1405 ق). کتاب العین. قم: دارالهجرة.
-قاسمی، هاجرالسادات (1383). حلقه‌های مفقوده حجاب. ماهنامه حوراء، 1(9)، 28-24. https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6432/6464/73769
- قوی، نیره و امیرلو، معصومه (1399). وضعیت شناسی عفاف و حجاب در جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 9 (32)، 8- 36. https://www.roir.ir/article_120423.html
-کلهر، سینا (1396). مدیریت حجاب در جمهوری اسلامی. اصفهان: نشرآرما.
-محبوبی‌منش، حسین (1386). تحلیل اجتماعی مسئله حجاب، مطالعات راهبردی زنان، 10(38)، 88-134. https://ensani.ir/fa/article/2014
- محسنی ابوالخیری، علیرضا و حاضری، علی‌محمد (1398). تحلیلی بر منازعات گفتمانی حجاب در جمهوری اسلامی (1360-1390). اندیشه سیاسی در اسلام، (19)، 83- 104. https://andishehsiyasi.ri-khomeini.ac.ir/article_102762.html
- مرادخانی، همایون (1390). حکومت‌گری و بازسازی فرهنگی جامعه: شرایط امکان پیدایش سوژه پوشش پس از انقلاب اسلامی. پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تربیت مدرس.
- مرندی، سید علی (1400). تحلیل بایسته‌های سیاست‌گذاری در باب حجاب در جمهوری اسلامی ایران. دیده بان امنیت ملی، (116)، 67- 76.  https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1846450
- مطهری، مرتضی (1368). مسئلة حجاب. تهران: انتشارات صدرا.
- نمازی‌فر، حسین و سعادت، صالح (1389). بررسی فقهی و حقوقی حجاب شرعی با رویکردی بر آرای امام خمینی. پژوهشنامه متین، (49)، 101-126.
  dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24236462.1389.12.49.5.8 
- نوبخت، منیره (1387). حجاب و مصوبه‌های اجرا نشده. مجموعه مقالات همایش مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، به کوشش ابراهیم شفیعی سروستانی، قم: پژوهشکده فقه و حقوق، 317-303.
- هاشمی، سید حسین (1387). نقد سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران در برخورد با بدحجابی. مجموعه مقالات همایش مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، به کوشش ابراهیم شفیعی سروستانی، قم: پژوهشکده فقه و حقوق.
- هاشمی فشارکی، سید احمد (1387). بررسی جامعه‌شناختی بدحجابی در ایران: نظام اسلامی و مسئلة حجاب. قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.