اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

مقایسه نقش سیاسی زنان در انقلاب اسلامی و تحولات انقلابی کشورهای عربی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه علوم سیاسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)
2 استادیار مدعو گروه علوم سیاسی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
چکیده
هدف مقاله حاضر بررسی و مقایسة نقش سیاسی زنان در انقلاب اسلامی و تحولات انقلابی کشورهای عربی است. امروزه اهمیت حضور زنان در عرصه‌های مختلف جامعه به‌ویژه عرصة سیاسی و حرکت‌های انقلابی بر همگان مشخص است؛ زیرا زنان علاوه بر اینکه نیمی از جامعه هستند؛ بر نیم دیگر جامعه نیز تأثیرگذارند. بدین ترتیب، به‌طور مستقیم و غیرمستقیم در پیشبرد آرمان‌های جامعه نقش مهمی ایفا می‌نمایند. سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که نقش سیاسی زنان در انقلاب اسلامی و تحولات انقلابی کشورهای عربی چگونه بوده و تفاوت و شباهت‌های آن‌ها در چیست؟ برای پاسخ به این سؤال، از روشِ مقایسه‌ای برای مقایسه نقش سیاسی زنان در انقلاب اسلامی و کشورهای عربی استفاده شده است. همچنین از نظریه‌های مربوط به مشارکت سیاسی برای مباحث نظری و از شیوة تحلیلِ اسنادی برای گردآوری داده‌ها استفاده شده است. یافته‌های پژوهش حاکی است که زنان در انقلاب اسلامی و در تحولات انقلابی کشورهای عربی، در مراحل مختلف ازجمله شکل‌گیری، پیروزی، استقرار و تثبیت انقلاب اسلامی با انجام فعالیت‌هایی چون: مشارکت در هسته‌های اولیه انقلابی، مشارکت در فعالیت‌های انقلابی، شرکت در مبارزات، تصدی مسئولیت‌های اجرایی و ... به ایفای نقش سیاسی پرداخته‌اند. همچنین می‌توان حضور فعال و پرشور در مبارزه و جذب مبارزین را به‌عنوان وجه شباهت و شیوة جذب مبارزین را به‌عنوان وجه تفاوت نقش سیاسی زنان در انقلاب اسلامی و تحولات انقلابی کشورهای عربی برشمرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparison of the Political Role of Women in the Islamic Revolution and the Revolutionary Changes in Arab Countries

نویسندگان English

Zahed Ghaffari Hashjin 1
Ghodsi Alizadeh Saylab 2
1 Professor, Department of Political Science, Shahed University, Tehran, Iran.
2 Visiting Assistant Professor, Department of Political Science, Shahed University, Tehran, Iran.
چکیده English

The aim of the present article is to examine and compare the political role of women in the Islamic Revolution and the revolutionary changes in Arab countries. Today, the importance of women›s presence in various sectors of society, especially in the political arena and revolutionary movements, is evident to all; because women not only constitute half of the society but also influence the other half. Accordingly, they play a significant role, both directly and indirectly, in advancing the aspirations of society. The main research question is: What has been the political role of women in the Islamic Revolution and the revolutionary changes in Arab countries, and what are the similarities and differences between them? To answer this question, a comparative method was used to analyze the political role of women in the Islamic Revolution and Arab countries. Theoretical discussions relied on political participation theories, and data collection was conducted through document analysis. The findings indicate that women played political roles at various stages—including the formation, victory, establishment, and consolidation of the revolution—by engaging in activities such as participation in the initial revolutionary cores, involvement in revolutionary activities, participation in struggles, holding executive responsibilities, and more. Furthermore, active and enthusiastic participation in the struggle and recruitment of fighters can be cited as a similarity, while the method of recruiting fighters represents a difference in the political roles of women in the Islamic Revolution and the revolutionary changes in Arab countries.

کلیدواژه‌ها English

Women
Political Role
Islamic Revolution
Revolutionary Changes
Arab Countries
- آقابخشی، علی و افشاری راد، مینو (1383). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: چاپار.
- آل غفور، سید محمدتقی و کاشف الغطاء، فاطمه (1388). تأثیر شرایط اجتماعی و اقتصادی بر مشارکت سیاسی زنان در ایران. فصلنامه بانوان شیعه، 20 (6)،150- 182.
https://www.magiran.com/paper/779198
- احمد مرعی، نادیه عبدالله (1391). چالش‌های پیش روی زنان بیداری اسلامی چگونگی مواجه با آن. مجموعه مقالات برگزیده اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- الخست، محمد عثمان (1404 ق). من اعجاز القرآن (و لیس الذکر کالانثی). قاهره: مکتب القرآن.
- العارف عبداللاه، هناء (1391). نقش زن مصری در انقلاب 25 ژانویه 2011. مجموعه مقالات برگزیده اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- امام خمینى، سید روح‏الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
- بدیعی ازنداهی، مرجان و مختاری یوسف‌آباد، سیده راضیه (1391). بیداری اسلامی در بحرین: ناپایداری حکومت و کارکردهای سیاسی زنان. مجموعه مقالات برگزیده اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- پیشگاهی فرد، زهرا، دستوری، مژگان و ابراهیمی، سودابه (1388). تحلیلی بر میزان مشارکت زنان در تشکل‌های سیاسی کشور در سال 1385. زن در توسعه و سیاست، 7(1)، 7-28.
 https://jwdp.ut.ac.ir/article_28284.html
- پیشگاهی فرد، زهرا و زهدی‌گهرپور، محمد (1389). بررسی جایگاه و نقش زنان خاورمیانه در مشارکت سیاسی. فصلنامه زن و جامعه، 1(1)، 25-44.
https://jzvj.marvdasht.iau.ir/issue_191_195.html
- جوادی آملی، عبدالله (1372). زن در آینه جمال و جلال. قم: اسراء.
- چابکی، البنین (1381). نقش عوامل روان‌شناختی در مشارکت سیاسی زنان. فصلنامه علوم اجتماعی. 9 (19)، 107-135. https://qjss.atu.ac.ir/article_5231.html
- حاجی بیگی، محمدعلی (1379). خاطرات حجت الاسلام والمسلمین عمید زنجانی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- حافظیان، محمدحسین (1380). زنان و انقلاب، داستان ناگفته. تهران: اندیشه برتر.
- خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران. (24/5/1391). حقوق زن و مرد در تونس، چالشی اساسی یا بازی سیاسی. https://www.irna.ir/news/80276323
- خلیلی، محسن (1386). آسیب‌شناسی مشارکت زنان در جامعه معاصر ایران. زن در توسعه و سیاست، پژوهش زنان، 5(2)، 165-186. https://jwdp.ut.ac.ir/article_27012.html
 - خلخالی، صادق (1379). خاطرات آیت‌الله خلخالی: از ایام طلبگی تا دوران حاکم شرع دادگاه‌های انقلاب اسلامی. تهران: نشر سایه.
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (22/8/1370). بیانات در دیدار جمعی از پرستاران. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2511
- رادفر، سودابه (1391). بررسی نقش خلاقیت بر میزان مشارکت در فعالیت‌های سیاسی زنان مسلمان. مجموعه مقالات برگزیده اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- راش، مایکل (1377). جامعه و سیاست. ترجمه منوچهر صبوری، تهران: انتشارات سمت.
- رفیع، حسین؛ شفیع پور، ابراهیم و جمالی، جواد (1391). نقش‌آفرینی زنان در بیداری اسلامی: بررسی موردی بحرین. مجموعه مقالات برگزیده اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- رویوران، حسن (1391). نقش زنان در قیام بحرین. چکیده مقالات اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- شالانی، پریسا (1391). تأثیر نقش زنان اسوه صدر اسلام در احیای ارزش‌های والای انسانی در موج بیداری اسلامی. چکیده مقالات اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- شایگان، فریبا (1391). نقش زنان مسلمان در بیداری اسلامی با تأکید بر الگوی انقلاب اسلامی. مجموعه مقالات برگزیده اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- شمس‌الدین، محمدمهدی (1376). حدود مشارکت سیاسی زنان در ایران. ترجمه محسن عابدی، تهران: انتشارات بعثت.
- شمس‌الدین، محمدمهدی (1377). مسائل الجرحة فی فقه الامراه: تأملات اسلامیه حول المراه. بیروت: المنار.
- شمسینی غیاثوند، حسن (1391). جایگاه زنان در جنبش‌های نوین بیداری اسلامی با تأکید بر تونس. چکیده مقالات اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- صالح، نازیها (1391). سیره زنان در بیداری اسلامی در گذشته و حال. مجموعه مقالات برگزیده اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- طغرانگار، حسن (1383). حقوق سیاسی - اجتماعی قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- عبدالحلیم، محمد ابوشقه (1410 ق). مشارکه المراه المسلمه فی الحیاه الاجتماعی. کویت: دارالقلم.
- علی‌اکبری، زهرا (1391). نقش فرهنگ حجاب، عفاف، حیا و معنویت زن مسلمان در استمرار و حفظ بنیه بیداری اسلامی، چکیده مقالات اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- غفوری بنادکوکی، اکبر (1369). مشارکت سیاسی (جنبه های نظری و عملی). پایان‌نامه کارشناسی ارشد ‏معارف اسلامی و علوم سیاسی، ‏دانشگاه امام صادق(ع).
- فیرحی، داوود (1377). مفهوم مشارکت سیاسی. فصلنامه علوم سیاسی. 1 (1)، 38-69.
https://psq.bou.ac.ir/article_7422.html
- فوران، جان (1377). مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران. ترجمه احمد تدین، تهران: رسا.
- قربانی گلشن‌آباد، محمد (1391). بیداری اسلامی و بازیابی هویت زنان مسلمان بر اساس مفاهیم و ارزش‌های انقلابی- اسلامی، در مجموعه مقالات برگزیده اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- قوام، عبدالعلی (9/4/1384). بحران مشارکت سیاسی در آسیای مرکزی. همشهری.
-کاشف الغطاء، فاطمه (1384 و 1385). رشد سیاسی؛ تحلیل فرایندی (پیش و پس از ظهور اسلام). بانوان شیعه، 3 (6 و 7)، 279-316.
 https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172154
- کاظمی، محسن (1381). خاطرات مرضیه حدیدچی (دباغ). دفتر ادبیات و هنر انقلاب اسلامی. ناشر: شرکت انتشارات سوره مهر.
-کدی، نیکی (1369). ریشه‌های انقلاب ایران. ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران: قلم.
-کریمی تبار، مریم (1384 و 1385). مشارکت سیاسی زنان مسلمان؛ بررسی تطبیقی زنان مسلمان ایران و زنان صدر اسلام. بانوان شیعه، 6 و 7، 379-400.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172158/
- مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحارالانوار. بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
- محمدی زاده، فاطمه (1391). بررسی نحوه بازنمایی هویت زنان از طریق رسانه‌ها در موج بیداری اسلامی. در مجموعه مقالات برگزیده اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- مصفا، نسرین (1375). مشارکت سیاسی زنان در ایران. وزارت امور خارجه، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات.
- موسوی، منیره و موسوی، خدیجه (1391). نقش زنان در بیداری اسلامی، چکیده مقالات اجلاس جهانی زنان و بیداری اسلامی.
- وثوقی، منصور و هاشمی، عبدالرسول (1383). روستاییان و مشارکت سیاسی در ایران مطالعه موردی: روستاهای حومه شهرستان بوشهر (چاه کوتاه، آبطویل و تل اشکی). فصلنامه علوم اجتماعی.11 (6)، 109- 140. 20.1001.1.17351162.1383.11.26.4.4 doi .org
- یزد خواستی، نرگس (1372). زنان و تغییرات اجتماعی. اصفهان: مانی.
-Macclosky, R. (1968). Political Participation, International Encyclopedia of Social Science. vol. 11, New York: Macmillan press.