اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

واکاوی تأثیر فضای مجازی بر هویت زنان در جامعۀ اسلامی و راهکار‌های برون رفت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زینب السادات حسینی 1
مهرناز ابراهیم زاده 2
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران،مازندران، ایران.
10.22034/jpti.2025.500978.1395
چکیده
هویت، مجموعه‌ای از ویژگی‌ها و مشخصات فردی، اجتماعی و احساسات و تفکرات مربوط به آن‌هاست و هویت و متغیرهای آن، یکی از مسائل مهم امروز زنان است که در بستر اجتماع شکل می‌گیرد. امروزه، حضور و نقش زنان را، به‌عنوان نیمی از توان بالقوه جامعه نمی‌توان نادیده گرفت و ازآنجاکه دنیای معاصر با تکنولوژی‌های پیشرفته ارتباطی ــ به‌خصوص اینترنت و فضای مجازی ــ همراه شده است، تحولات هویتی زنان در فضای مجازی، قابل تأمل است. این پژوهش، به روش توصیفی ـ تحلیلی است و با هدف بررسی پیامدهای مثبت و منفی فضای مجازی در زندگی و هویت زن مسلمان انجام شده است. بر اساس اطلاعات پژوهش‌های مختلف و نتایج این پژوهش‌ها به این جمع‌بندی خواهیم رسید که فضای مجازی، علاوه بر فواید و محاسن بسیاری که دارد، اگر به‌طور صحیح از آن استفاده نشود، معضلات و مضرات زیادی خواهد داشت که هویت زنان نیز از آن بی‌تأثیر نخواهد بود. در راستای رفع پیامدهای منفی فضای مجازی، راهکارهایی جهت برون‌رفت از آن‌ها با تأکید بر آموزه‌های اسلامی ارائه شده است. درنهایت، سواد رسانه‌ای، خود‌آگاهی و تقوی به‌عنوان مهم‌ترین عناصر حل معضلات فضای مجازی بر هویت زنان معرفی شده است.
کلیدواژه‌ها
هویت
زن
فضای مجازی
جامعه اسلامی
سواد رسانه‌ای

موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of the Impact of Virtual Space on Women's Identity in Islamic Society and Strategies for Overcoming Its Challenges

نویسندگان English

Zeinab al-Sadat Hosseini 1
Mehrnaz Ebrahim Zadeh 2
1 Associate Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Mazandaran, Mazandaran, Iran.
2 MA in Quranic Sciences and Hadith Studies at Mazandaran University, Mazandaran, Iran,
چکیده English

Identity is a collection of individual and social characteristics, emotions, and thoughts, and it is one of the key contemporary issues for women, shaped within the context of society. Today, the presence and role of women—as half of the potential capacity of society—cannot be ignored. As the modern world is deeply intertwined with advanced communication technologies, especially the internet and virtual space, the identity transformations of women in cyberspace are worth examining. This research, conducted using a descriptive-analytical method, aims to explore the positive and negative impacts of virtual space on the life and identity of Muslim women. Based on findings from various studies and the results of this research, it can be concluded that while virtual space offers numerous benefits and advantages, improper use can lead to many challenges and harms, from which women’s identity is not immune. To address the negative consequences of virtual space, the study proposes solutions rooted in Islamic teachings. Ultimately, media literacy, self-awareness, and piety are identified as the most important elements in addressing the challenges posed by virtual space to women's identity.

کلیدواژه‌ها English

Identity
Woman
Virtual Space
Islamic Society
Media Literacy
- آذین، فرهاد و فرهادی، هادی (1400). پیش‌بینی تمایل به طلاق از طریق اعتیاد به فضای مجازی، خیانت‌های اینترنتی و اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای در افراد متقاضی طلاق. فصلنامه ایده‌های نوین روانشناسی، 8 (12)، 126- 139.
https://jnip.ir/article-1-442-fa.html
- امام خمینى، سید روح‏‌الله (1380). شرح چهل حدیث. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، چاپ بیست و چهارم.
- امام علی (1389). نهج‌البلاغه. ترجمه دشتی، قم: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امیر‌المؤمنین، چاپ هفتم.
- امامی جمعه، سید مهدی و صارمی، حانیه (1392). خودآگاهی و انواع آن با تکیه‌بر موزه‌های معرفتی امام علی علیه‌السلام. نشریه اخلاق، 3(9)، 189- 213. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1051657   
- پیشگاهی فرد، زهرا، انصاری زاده، سلمان، کرمی، افشین و پرهیز، فریاد (1398). تعامل در فضای سایبر و تأثیر آن بر هویت زنان در ایران (مطالعه مورد دانشجویان دختر دانشگاه تهران). نشریه زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، 8(2)، 189-209. https://jwdp.ut.ac.ir/article_20842.html
- جوادی آملی، عبدالله (1388). زن در آیینه جلال و جمال. قم: اسراء، چاپ نوزدهم.
- خدا‌دوست، مریم (1398). نقش تقوا در تربیت فکری انسان از منظر قرآن. فصلنامه مطالعات تفسیر آلاء الرحمن، 2(8)، 123-141. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2123489
-راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1386). المفردات فی غریب القرآن. ترجمه مصطفی رحیمی نیا، تهران: سبحان، چاپ اول.
- رفعت جاه، مریم و روح‌افزا، فائزه (1391). مطالعه اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر نگرش به هویت دینی زن مسلمان. نشریه مسائل اجتماعی ایران،3(2)، 61- 92.    20.1001.1.24766933.1391.3.2.3.8 :dor
- ساریخانی، عباس و کمالی نهاد، محمدعلی (1400). نقش شبکه‌های اجتماعی و سبک‌های هویت زنان در ناپایداری زندگی مشترک. نشریه پویش در آموزش علوم انسانی، 7(25)، 60 -45.
 dor: 20.1001.1.27172260.1400.7.25.4.8                                                
- سلیمانی، سمیرا، بابا نژادی، مهران و غنمی، فائقه (1393). نقش خودآگاهی و تنظیم هیجان در کنترل اضطراب دانشجویان. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 5(20)، 51- 65. https://qccpc.atu.ac.ir/article_1689.html   
- شیخ‌الاسلامی، سید حسین (1379). گفتار امیر‌المؤمنین علی علیه‌السلام؛ همراه با ترجمه فارسی هدایۀ العلم و غررالحکم. قم: انتشارات انصاریان، چاپ پنجم.
- غنی زاده بافقی، مریم و ورمزیار، فائزه (1400). تأثیر جنبش‌های فمینیسم بر تحول مفهوم خانواده، مجله پژوهش‌های حقوقی. 20 (46)، 225-253.  doi: 10.48300/jlr.2021.132620
- فتاحی زاده، فتحیه (1386). زن در تاریخ و اندیشه اسلامی. قم: بوستان کتاب، چاپ دوم.
- کریمی، جلیل، محمد پور، احمد و قادری، صلاح‌الدین (1391). جامعه‌شناسی و مشکله هویت ایران (فرا تحلیلی از مطالعات نظری و پژوهشی هویت). نشریه مطالعات ملی، 13(49)، 29- 58.
https://www.rjnsq.ir/article_99207.html
-گراوند، هوشنگ و نظری، محمدرضا (1402). مرور نظامند مطالعات اعتیاد به فضای مجازی در ایران، نشریه پژوهش‌های دانش انتظامی، 25 (1)، 106- 148.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2055538
- مجیدی قهرودی، نسیم و آذری، فاطمه (1389). بررسی نقش اینترنت در ارتقای جایگاه زنان. نشریه پژوهش‌نامه زنان، 1(2)، 87-109.  https://ensani.ir/fa/article/309430
- مرندی حیدرلو، مریم و رضایی، آیدا (1402). بررسی رابطه بین سواد رسانه‌ای با پرخاشگری فضای سایبری و تفکر انتقادی در بین دانشجویان دانشگاه تبریز. نشریه چشم‌انداز برنامه درسی و آموزشی، 2 (4)، پیاپی 8، 62-82.
 doi:10.22034/cipj.2023.59502.1107 
- مشیرزاده، حمیرا (1388). از جنبش تا نظریه اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم. تهران: شیرازه، چاپ چهارم.
- معنوی، زینب السادات و طاهری، مسلم (1400). خودنمایی زنان در فضای مجازی به‌مثابه یک آسیب اجتماعی و راهکارهای مقابله با آن. نشریه مطالعات اسلامی آسیب‌های اجتماعی، 3(1)، پیاپی 5، 189- 206.
https://issh.shahed.ac.ir/article_3740.html
- میشل، آندره (1383). جنبش زنان: فمینیسم. ترجمه هما زنجانی زاده، تهران: نشر نیکا.
- ناتانیل، براندن (1402). روانشناسی عزت‌نفس. ترجمه مهدی قراچه داغی، تهران: نشر نخستین.
- نجفی، فاطمه و واحدی، مهدی (1398). فرصت‌های فضای مجازی؛ رویکرد دینی- آموزشی. International Multidiscplinary Journal of pure life، 6(20) 31- 48.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1707017
- نصیری، بهاره، بخشی، بهاره و هاشمی، سید محمود (1391). اهمیت آموزش سواد رسانه‌ای در قرن بیست و یکم. مطالعات رسانه‌ای، 18، 149- 158.https://www.noormags.ir/view/fa/magazine/number/57358
- واسعی، فاطمه و صفریزدی، محمدجواد. (1395). فمینیسم از فرازی خیالی تا فرودی واقعی. قم: وحی و خرد.
- یزدان پناه درو، کیومرث (1398). کارکرد فضای مجازی در ارتقای سطح فکری و اجتماعی زنان در ایران. نشریه پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 51(2)، 513- 530.   dor: 20.1001.1.20086296.1398.51.2.16.8  
- Abbott, P. Wallace, C and Tyler, M. )2005.( An introduction to sociology: feminist perspectives. 2ed Ed, London: Routledge.
-Mackay, F. (2015). Radical Feminism. New York: palgrave macmillan.