اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

تبیین سیر پیشرفت ایدۀ نهاد حکمرانی در تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری علوم سیاسی- اندیشه های سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
تاریخ نهادسازی و اندیشه ورزی در عرصۀ سیاسی و حکمرانی در ایران از دوران باستان تا دورۀ 
معاصر، همواره از جایگاه و اهمیتی خاص برخوردار بوده است؛ بنابراین بخش قابل‌توجهی 
از تاریخ پر فراز و نشیب اندیشه سیاسی در ایران، به نهاد حکمرانی اختصاص یافته است. این 
مقاله با هدف تبیین سیر تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، به واکاوی نظریات »قطب« شهاب‌الدین 
سهروردی، »انسان کامل« ملاصدرا، »حکومت مشروطه« محمدحسین نائینی و »ولایت مطلقه 
فقیه« امام خمینی و نیز بررسی تأثیر و تأثر این نظریات پرداخته است و به‌این‌ترتیب نشان می‌دهد  
که نظریات یاد شده، بر سیر تحول اندیشۀ سیاسی از حکمرانی مبتنی بر فرِّه ایزدی، به حکمرانی 
نهادی، دلالت دارند. در همین خصوص، این مقاله به تأثیر انسان‌شناسی سهروردی بر نظریۀ 
انسان کامل ملاصدرا و نیز به واکاوی نظریۀ ملاصدرا در خصوص ولایت مجتهدان در افتاء 
پرداخته است. این پژوهش مبتنی بر روش »پژوهش کیفی« و با لحاظ رویکرد تاریخی- تحلیلی، 
به تبیین سیر ایده و اندیشه نهاد حکمرانی در تاریخ ایران از دوران باستان تا دورۀ معاصر پرداخته 
و بدین نتیجه رسیده است که تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، صرفنظر از فراز‌‌وفرودهای آن، بر 
سیر پیشرفت ایدۀ نهاد حکمرانی از دوران باستان تا دورۀ معاصر دلالت دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Explaining the process of progress of the Idea of the Institution of Governance in the History of Political Thought in Iran

نویسنده English

Gholamreza Behdarvand Yani
PhD Student in Political Science - Political Thoughts, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
چکیده English

The history of institution-building and thinking in the political and governance arena in Iran, from ancient times to the contemporary era, has always had a special place and importance. Hence, a significant part of the Full of ups and downs history of political thought in Iran has been devoted to the institution of governance.
 This article aims to explain the process of history of political thought in Iran by analyzing the theories of Shihab al-Din Suhrawardi's "The Qutb", Mulla Sadra's "The perfect human", Mohammad-Hossein Naini's "The Constitutional Government", and Imam Khomeini's "The Absolute Authority of the jurist". also examines the influence and acceptance of these theories and thus, it shows that the aforementioned theories indicate the evolution of political thought from governance based on Farr-e Izadi to institutional governance.
In this regard, this article discusses the influence of Suhrawardi's anthropology on Mulla Sadra's theory of the perfect human, as well as the effect of Mulla Sadra's theory on the authority of mujtahids in issuing fatwas, and its impact on Naini's political thought due to its preparation for a governance based on law arising from Jurisprudence and jurisprudential rules.
This research, based on the "qualitative research" method and considering the historical-analytical approach, has explained the course of the idea and thought of the institution of governance in Iranian history from ancient times to the contemporary period and has concluded that the history of political thought in Iran, regardless of its ups and downs, indicates the process of progress of the idea of ​​the institution of governance from ancient times to the contemporary period.

کلیدواژه‌ها English

The history of political thought in Iran
Institutional governance
Institution of governance
Governance based on Farr-e Izadi
Governance based on law
- آبراهامیان، یرواند (1400). تاریخ ایران مدرن. ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
- احمدوند، شجاع و اسلامی، روح‌الله (1399). اندیشه سیاسی در ایران باستان. تهران: انتشارات سمت.
- اخوان کاظمی، بهرام. (1378). عدالت و خودکامگی در اندیشۀ سیاسی ایران باستان. تهران: مجله اطلاعات سیاسی-اقتصادی، 144-143، 6- 13.   https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/94314
- آذری قمی، احمد (1372). ولایت‌فقیه از دیدگاه فقهای اسلام. قم: دارالعلم.
- امام خمینی (1389). صحیفه‌ امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ پنجم.
- بهداروندیانی، غلامرضا (1381). حکمت رمزی و مفاهیم ذوقی، با تأملی بر فلسفه ایران باستان. پگاه حوزه، 60.
 https://hamyaar.ir/p/uuuf
- حقیقت، سید صادق (1399). بررسی و نقد متون سیاسی در حوزه اسلام و ایران. تهران: نشر کویر.
- رجایی، فرهنگ. (1372). تحول اندیشۀ سیاسی در شرق باستان. تهران: نشر قومس.
- رضایی راد، محمد. (1389). مبانی اندیشۀ سیاسی در خرد مزدایی. تهران: طرح نو.
- رضی، هاشم (1399). حکمت خسروانی، سیر تطبیقی فلسفه و حکمت و عرفان در ایران باستان. تهران: نشر بهجت.
- سجادی، سید جعفر (1397). فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران: انتشارات سازمان اوقاف و امور خیریه.
- سهروردی، شیخ شهاب‌الدین (1396). مجموعه مصنفات، حکمۀالاشراق. تحقیق هانری کربن، تهران: نشر انجمن حکمت و فلسفه ایران.
- سید عرب، حسن (1399). تصحیح، تعریب. ترجمه و شرح مقدمۀ حکمۀ الاشراق سهروردی. تهران: نشر هرمس.
- شهرزوری، شمس‌الدین محمد. (1380). شرح حکمۀالاشراق. تصحیح و تحقیق و مقدمۀ حسین ضیائی تربتی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
 - ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1366). تفسیر القرآن الکریم. قم: نشر بیدار.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1375). شواهد الربوبیه. ترجمه جواد مصلح، تهران: انتشارات سروش.
- ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (بی‌تا). الحکمة المتعالیة فی‌الأسفار العقلیة الأربعة. قم: نشر مصطفوی.
- صلواتی، عبداله (1396). زیست جهان ملاصدرا. تهران: نشر هرمس.
- طباطبایی، سید جواد. (1398). زوال اندیشه سیاسی در ایران: گفتار در مبانی نظری انحطاط ایران. تهران: نشر کویر، چاپ دوازدهم.
- طباطبایی، سید جواد (1399). خواجه نظام‌الملک طوسی: گفتار در تداوم فرهنگی ایران. تهران: نشر مینوی خرد.
- طباطبایی، سید جواد. (1400). تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران، ملاحظاتی در مبانی نظری. تهران: انتشارات مینوی خرد، چاپ چهارم.
- طباطبایی، سید جواد (الف1401). تأملی دربارۀ ایران: نظریۀ حکومت قانون در ایران، بخش دوم: مبانی نظریۀ مشروطه-خواهی. تهران: مینوی خرد.
- طباطبایی، سید جواد (ب1401). ملت، دولت و حکومت قانون، جستار در بیان نص و سنت. تهران: انتشارات مینوی خرد، چاپ پنجم.
- قیصری، علی و نصر، علی‌رضا (1401). دموکراسی در ایران: تلاش برای آزادی مدنی در گسترۀ تاریخ. ترجمه میرحسن رئیس زاده، تهران: فرهنگ جاوید.
- لک زایی، نجف (1398). اندیشه سیاسی صدرالمتألهین. قم: بوستان کتاب.
- مسکوب، شاهرخ. (1381). تن پهلوان و روان خردمند. تهران: طرح نو.
- مصطفوی، علی‌اصغر. (1399). حقوق مدنی و آیین دادرسی در ایران باستان. تهران: امید سخن.
- نائینی، محمدحسین (1401). تنبیه الامۀ و تنزیه الملۀ. تصحیح و تحقیق سید جواد ورعی، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
- نوربخش، سیما سادات (1393). ملاصدرا و سهروردی: بررسی مقایسه‌ای آرای فلسفی. تهران: نشر هرمس.
- ورعی، سید جواد (1401). مفهوم اطلاق در نظریۀ ولایت مطلقه فقیه و الزامات آن از دیدگاه امام خمینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- یزدان پناه، سید یدالله. (1401). آموزش حکمت اشراق. تحقیق و نگارش علی امینی نژاد، تهران: انتشارات سمت.
- Corbin, H. (1971). En Islam Iranien: Aspects Spirituels et Philosophiques. Vol. 2: sohravardi et les platoniciens de perse. Paris: Gallimard.