اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

تأملی در اندیشه سیاسی آیت‌الله العظمی محمدعلی اراکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه معارف اسلامی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.
چکیده
با توجه به ماهیت دین اسلام ، عموم اندیشمندان اسلامی و علی‌الخصوص فقهای شیعه به حوزه سیاست پرداخته و کم یا زیاد ، امر «حکومت» و «ولایت فقیه» را در مباحث خود مورد توجه قرار داده‌اند . بررسی دیدگاههای سیاسی آیت‌الله محمد علی اراکی به واسطه رابطه بسیار نزدیک با آیت‌الله مؤسس شیخ عبدالکریم حائری ، حیات طولانی بیش از یک‌قرنه و درک وقایع مهمی نظیر تأسیس حوزه علمیه قم ، دوران پهلوی اول و دوم و انقلاب اسلامی ، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و به روشن شدن سیر تاریخی اندیشه‌های سیاسی شیعه کمک می‌کند . این مقاله از نوع «توصیفی - تحلیلی» است و در آن با اتکاء به منابع مکتوب و سایتهای معتبر ، ضمن کسب اطلاعات از این منابع ، به توصیف و تحلیل آن‌ها و تبیین دیدگاهها و مواضع سیاسی آیت‌الله اراکی پرداخته شده است . با ساماندهی به مباحث سیاسی مطرح‌شده توسط آیت‌الله اراکی در کنار مواضع سیاسی ، می‌توان به شاکله منظومه تفکر و عمل سیاسی ایشان دست یافت و در این راستا ، هدف تحقیق آن است که نگاه ایجابی ایشان به حوزه سیاست را علیرغم نگاه مضیق ایشان به گستره‌ی ولایت فقیه ، نشان داده و تفکر نادرست تعارض میان این دو را روشن سازد .
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A reflection on the political thought of Grand Ayatollah Mohammad Ali Araki

نویسنده English

abbas taghvaee
Islamic Education Departement, Lahijan branch, Islamic Azad University, Lahijan, Iran.
چکیده English

A reflection on the political thought of Grand Ayatollah Mohammad Ali Araki

Abstract :

Considering the nature of Islam's religion , Islamic thinkers in general and especially Shi’a jurists have addressed the field of politics and more or less focused on the issues of " government " and " guardianship of the jurist ( Wilāyat al – Faqīh ) " in their discussions . The examination of the political views of Mohammad Ali Araki due to his very close relationship with Ayatollah Sheikh Abdul Karim Haeri , his long life of more than a century , and his witnessing of important events such as the establishment of the institution of religious teaching and guidance ( Ḥawza - ye ʿelmiya ) in Qom , the first and second Pahlavi eras , and the Islamic Revolution , is of special importance and helps to clarify the historical course of Shi’a political thoughts . This article is of the " descriptive – analytical " type , and in it , by relying on written sources and reliable websites to obtain information , the sources are described and analyzed , and the views and political positions of Ayatollah Araki are explained . By organizing the political issues raised by Ayatollah Araki along with the political positions , it is possible to achieve the structure of his political thinking and action , and in this regard , the purpose of the research is to show his cataphatic view of the field of politics , despite his narrow view of the scope of guardianship of the jurist ( Wilāyat al –Faqīh ) , and clarify the wrong thinking concerning the conflict between the two .

Keywords : Ayatollah Mohammad Ali Araki , Guardianship of the Jurist ( Wilāyat al – Faqīh ) , Islamic government , Political Thought .

کلیدواژه‌ها English

Ayatollah Mohammad Ali Araki "
Guardianship of the Jurist (Wilāyat al-Faqīh) "
Islamic government "
Political Thought "
"
Political Jurisprudence
 الف. کتاب‌ها و مقالات:
1.     قرآن کریم.
2. آخوند خراسانی، محمدکاظم. (1406). حاشیه المکاسب، تصحیح و تعلیق: سید مهدی شمس‌الدین، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول.
3. آقابخشی، علی و مینو افشاری راد. (1375). فرهنگ علوم سیاسی، تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران، چاپ دوم.
4. آیت‌اللهی، سید محمدتقی. (1363). ولایت‌فقیه: زیربنای فکری مشروطه مشروعه، تهران: امیرکبیر، چاپ دوم.
5. ابنمنظور، محمد بن‌مکرم. (1388). لسان العرب، بیروت: دارالصادر.
6. اراکی، محمدعلی. (1415). کتاب البیع، مؤسسه اسماعیلیان، الطبعه الأولی.
7. ــــــــــــــــ . (1413). المکاسب المحرمه، قم: مهر، الطبعه الأولی.
8. استادی، رضا. (1402). یادنامه آیت‌الله العظمی اراکی، تهران: اطلاعات،  ناشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان (قابل دسترسی: 5/1/1402)؛
9. امام خمینی، سید روح‌الله. (1۴۲۱). کتاب البیع، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول.
10. ــــــــــــــــــــــ . (۱۳۹۲). ولایت فقیه، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ اول.
11. أنیس، ابراهیم و عبدالحلیم منتصر و عطیه الصوالحی و محمد خلف‌الله احمد. (بی‌تا). المعجم الوسیط، استانبول: المکتبه الإسلامیه للطباعه و النشر و التوزیع.
12. برجی، یعقوب. (1385). ولایت‌فقیه در اندیشه فقهیان، تهران: انتشارات سمت با همکاری دانشگاه امام صادق(ع)، چاپ اول.
13. تقوائی، عباس. (1401). «واکاوی رویکرد آیتالله العظمی به سیاست (از نظر تا عمل)»، فصلنامه گفتمان سیاسی انقلاب اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی با همکاری انجمن علمی جامعه‌شناسی سیاسی ایران و مرکز فرهنگی دانشگاهی امام خمینی و انقلاب اسلامی، دوره 1، شماره 3، پاییز 1401، صص 89-107.
14. جعفر پیشهفرد، مصطفی. (1389). چالشهای فکری نظریه ولایت‌فقیه، قم: مؤسسه بوستان کتاب، چاپ پنجم.
15. جوادی آملی، عبدالله. (1378). ولایت، فقاهت و عدالت، قم: نشر اسراء.
16. حسینی بهشتی، سید محمد. (1390). ولایت، رهبری، روحانیت، تهران: انتشارات روزنه، چاپ اول.
17. حیدری، محسن. (1388). پیشینه‌ها و مبانی ولایت‌فقیه نزد علمای شیعه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ سوم.
18. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم. (1423). العروه الوثقی، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، الطبعه الاولی.
19. فراتی، عبدالوهاب. (1۳۹۸). «مرزهای تفکر سیاسی در حوزه علمیه قم»، فصلنامه اندیشۀ سیاسی در اسلام، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، دوره ۶، شماره ۲۲، بهمن 1۳۹۸، صص ۵۳-۷۲.
20. فیروزآبادی، مجدالدین. (1357). القاموس المحیط، مصر: دار المأمون.
21. قادری، حاتم. (1379). اندیشه‌های سیاسی در اسلام و ایران، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ دوم، 1379.
22. ــــــــــــ . (1386). اندیشه‌های سیاسی در قرن بیستم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، چاپ هشتم.
23. مصباح یزدی، محمدتقی. (1388). مشکات هدایت: پرسش و پاسخ در حوزه ولایت‌فقیه، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول.
24. ــــــــــــــــــــــ . (1382). نظریه حقوقی اسلام، تدوین و نگارش: محمدمهدی کریمی‌نیا، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول.
25. ــــــــــــــــــــــ . (1391). نظریه سیاسی اسلام، تحقیق و نگارش: کریم سبحانی، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ ششم.
26. منتظری، حسین‌علی. (1415). دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الإسلامیه، قم: نشر تفکر، چاپ دوم.
27. منجد، صلاح‌الدین. (1986). المنجد فی اللغه و الأعلام، بیروت: دارالمشرق.
 ب. سایت‌ها:
1. دانشنامه اسلامی، «آیت‌الله محمدعلی اراکی»، در سایت: ahlolbait.com (قابل‌دسترسی: 9/1/1402).
2. مرکز اسناد انقلاب اسلامی (8/9/1399). «مروری بر حیات سیاسی آیت‌الله العظمی اراکی» در سایت: irdc.ir (قابل‌دسترسی: 5/1/1402).
3. ویکی‌شیعه، «محمدعلی اراکی»، در سایت: Wikishia.net (قابل‌دسترسی: 5/1/1402).
4. ویکی‌فقه (دانشنامه حوزوی)، «محمدعلی اراکی»، در سایت: Wikifeqh.ir (قابل‌دسترسی: 5/1/1402).