اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

نقش رأی مردم در تحقق حکومت اسلامی از دیدگاه نهج البلاغه با تأکید بر آرای امام خمینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فقه و حقوق، استادیار گروه فقه پژوهشکده امام خمینی (س) و انقلاب اسلامی
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته فقه و حقوق پژوهشکده امام خمینی و انقلاب السامی، دانشجوی دکتری رشته فقه و حقوق دانشگاه تبریز
چکیده
مردمی یا الهی بودن حکومت و به عبارتی تأثیر رأی مردم در مشروعیت حکومت در جوامع دینی، از گذشته مورد اختلاف اندیشمندان حوزه سیاست دینی و صاحبان قدرت در نظام‌های سیاسی مبتنی بر دین بوده‌است و هریک از صاحب‌نظران این عرصه در احتجاج بر نظر خود سعی در استناد آن به منابع و متون‌دینی داشته‌اند. از جمله مهمترین مصادیق حاکمیت‌دینی، نظام‌جمهوری‌اسلامی و از جمله مهمترین منابع دینی در این خصوص کتاب شریف نهج‌البلاغه است. تحقیق حاضر برای پاسخ به سؤال «رأی مردم چه جایگاهی در تشکیل و تداوم حکومت اسلامی دارد؟»، با روش توصیفی ـ تحلیلی، به برشماری و تحلیل عباراتی از نهج‌ البلاغه و صحیفه امام خمینی که مبین زاویه نگاه این دو رهبر به شرایط تشکیل حکومت است، پرداخته و با واکاوی فرمایشات امیرالمؤمنین(ع) و تطبیق گفتار و سیره امام‌خمینی با آنها، فرضیه «رأی و نظر مردم دخالت‌مستقیم در مشروعیت حکومت دارد» را اثبات می‌کند. فرمایشات امیرالمؤمنین(ع) از جمله: «این شما بودید که مرا به آن دعوت کردید و من علاقه‌ای به خلافت نداشتم»، و تبعیت نظری و عملی امام‌خمینی از آن که در بیاناتی نظیر: «حتی اگر مردم برخلاف صلاح خودشان رأی بدهند، آن رأی تعیین‌کننده وضعیت ملّت خواهد بود» ظهور و بروز یافته‌است، مثبت این ادّعاست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of People's Vote in Defining Islamic State from Nahj al-Balagha's Perspective with Emphasis on Imam Khomeini's Votes

نویسندگان English

Zahra Vatani 1
Mandana Mirzaii 2
1 Research Institute Of IMAM KHOMEINI And Islamic Revolution
2 Alumma Of IMAM KHOMEINI And Islamic Revolution
چکیده English

The popularity of the divine government, in other words the influence of the popular vote on the legitimacy of the divine ruling in religious societies, especially in Islamic societies, has always been a subject of controversy among religious scholars and power-holders in political systems based on religion.In this field, in order to justify and justify their opinion, they have tried to rely on religious sources and texts and on Muslim scholars on the Qur'an and the tradition of the Prophet and the Imams. One of the most important cases of religious sovereignty in the sacred system of the Islamic Republic and among the most important religious sources in this regard is Nahj al-Balagha.The present study uses a descriptive-analytical method to analyze the Imam Khomeini's speeches and to compare Imam Khomeini's speeches with that of the Imam Khomeini.You invited me and I was not interested in the caliphate"and the theoretical and practical adherence of Imam Khomeini is that such statements as"Even if people vote against their own will, that vote will determine the status of the nation. Was and has emerged

The popularity of the divine government, in other words the influence of the popular vote on the legitimacy of the divine ruling in religious societies, especially in Islamic societies, has always been a subject of controversy among religious scholars and power-holders in political systems based on religion.In this field, in order to justify and justify their opinion, they have tried to rely on religious sources and texts and on Muslim scholars on the Qur'an and the tradition of the Prophet and the Imams. One of the most important cases of religious sovereignty in the sacred system of the Islamic Republic and among the most important religious sources in this regard is Nahj al-Balagha.The present study uses a descriptive-analytical method to analyze the Imam Khomeini's speeches and to compare Imam Khomeini's speeches with that of the Imam Khomeini.You invited me and I was not interested in the caliphate"and the theoretical and practical adherence of Imam Khomeini is that such statements as"Even if people vote against their own will

کلیدواژه‌ها English

Vote
people
government
Islam
choice
Imam khomeini
1.      قرآن کریم.
2.      نهج‌البلاغه.
3.       ابن اثیر، علی بن ابی کرم محمد. (1398)، الکامل فی التاریخ، بیروت: دارالفکر.
4.       ابن طاووس، علی بن موسی. (1383)، کشف المحجه، اسدالله مشیری، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم.
5.       ابن میثم، میثم بن علی. (1363)، شرح نهج‌البلاغه، بیجا: دفتر نشر الکتاب.
6.       اراکی، محسن. (1378)، «جایگاه مردم در نظام حکومتی اسلام از دیـدگـاه امـام خمینی»، حضور (28)، صص 52-33.
7.       اردکانی، محمد علی. (1388)، تحفه الاولیاء، قم: دارالحدیث قم.
8.       امام خمینی، سید روح الله. (1389)، صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشرآثار امام خمینی.
9.       ـــــــــــــــــــــــــ . (1426)، الاجتهاد و التقلید، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی .
10.   بازرگان، عبدالعلی. (1378)، شورا و بیعت، تهران: انتشار.
11.   جرداق، جرج. (1376)، امام علی (ع)، ترجمه هادی خسروشاهی، قم: خرم.
12.   جعفری نژاد، مسعود، سید مهرزاد فاطمی­پور. (1397)، «جایگاه اتکاء به آرای عمومی و نقش رأی مردم در پیشبرد، تحکیم و امنیت ملی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»، هفتمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت؛ از الگوی پایه به سوی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.
13.   جعفری، اسماعیل. (1394)، «بررسی فقهی فرآیند مشروعیتیابی، نقش رأی مردم در نظام جمهوری اسلامی ایران»، کنفرانس سالانه رویکردهای نوین پژوهشی در علوم انسانی.
14.   جمعی از نویسندگان. (بی‌تا)، دانشنامه امام حسن علیهالسلام، بی‌جا: پایگاه تخصصی عاشورا.
15.   جوادی آملی، عبدالله. (1379)، ولایت فقیه، قم: نشر اسراء.
16.   حائری، کاظم. (1378)، بنیان حکومت در اسلام، حسن طارمی، تهران: نشر کنگره.
17.   حیدری، لیلا. (1396)، «خواست جمعی و اراده مردمی در ایجاد نظام جمهوری اسلامی»، حضور، (101)، صص 59-38.
18.   خویی، سید ابوالقاسم. (بیتا)، معجم رجال الحدیث، بیجا: بینا.
19.   دشتی، محمد. (1386)، ترجمه نهج‌البلاغه، بیجا: حماسه.
20.   ریاحی، نوربخش. (1395)، «مسئله حق یا تکلیف بودن (رأی مردم» در نظام سیاسی اسلام و دموکراسی»، پژوهش ملل، (6)، صص 72-62.
21.   شمسایی، مریم. (140)، «تبیین اعتبار رأی مردم در نظام مردم‌سالاری دینی با توجه به اشکالات دموکراسی»، پژوهشنامه تاریخ سیاست و رسانه، سال چهارم، شماره 1 (پیاپی 13)، صص 104ـ85.
22.   شیرخانی، علی. (1389)، بیعت در فقه سیاسی شیعه، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
23.   صدوق، محمد بن علی. (1380)، علل الشرایع و الاسلام، محمد جواد ذهنی تهرانی، قم: مومنین.
24.   ـــــــــــــــــــــ .  (1378ق)، عیون أخبار الرضا علیه السلام، تهران: نشرجهان، چاپ اول.
25.    ـــــــــــــــــــــ .  (1389)، الخصال، صادق حسن‌زاده، بی جا: ارمغان طوبی، چاپ پنجم.
26.   طبرسى، احمد بن على. (1403)، الإحتجاج على أهل اللجاج، مشهد: نشر مرتضی.
27.   طبری، محمد بن جریر. (1363)، تاریخ طبری، بیجا: اساطیر.
28.   طوسی، محمد بن حسن. (1375)، الاقتصاد الهادی الی الطریق الرشاد، تهران: انتشارات کتابخانه جامع چهل ستون.
29.   طوسی، نصیرالدین. (1403)، کشف المراد، بیروت: موسسه الاعلمی للمطلوب.
30.   ـــــــــــــــــ . (1407)، تجرید الاعتقاد، تهران: مکتب الاعلام الاسلامی.
31.   عیاشی، محمد بن مسعود. (1380)، تفسیر عیاشی، تهران: المطبعه العلمیه.
32.   فتال نیشابوری، محمد بن احمد. (1375ش)، روضه الواعظین و بصیره المعتظین، قم: انتشارات رضی
33.   فتحی، یوسف. (1398)، «نقش مردم در سیاست، مبانی و پیامدهای آن در اندیشه سیاسی امام خمینی»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، (31)، صص 95-79.
34.   کشی، محمد بن عمر بن عبد العزیز. (1348)، اختیار معرفه الرجال، مشهد: موسسه نشر دانشگاه مشهد.
35.   مجلسی، محمد باقر. (1403)، بحارالانوار، قم: دارإحیاء التراث العربی.
36.   مصباح یزدی، محمدتقی. (1380)، نظریه سیاسی اسلام، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
37.   مظفر، محمدرضا. (1347)، عقاید و تعالیم شیعه، ترجمه محمد مجتهدی شبستری، تهران: محمدی.
38.   مفید، محمد بن محمد. (1413ق)، الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، قم: کنگره شیخ مفید، چاپ اول.
39.   منتظری، حسینعلی. (1371)، مبانی فقهی حکومت اسلامی، تهران: نشر تفکر.
40.   مهدویزادگان، داود. (1394)، فقه سیاسی در اسلام رهیافت فقهی در تأسیس دولت اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
41.   نایینی، محمد حسین. (1424)، تنبیه الأمه و تنزیه المله، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
42.   نجاشی، احمد بن علی. (1404)، النجاشی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
43.   نوری، میرزا حسین. (1408 )، خاتمه المستدرک، قم: مؤسسه آل البیت.
44.   هاشمی شاهرودی، محمود و دیگران. (1426)، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 3 جلد، قم: مؤسسه دائرۀ المعارف فقه اسلامى طبق مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام.