اندیشه سیاسی در اسلام

اندیشه سیاسی در اسلام

مقایسه تحلیلی اندیشه سیاسی شیعه و سلفی با تمرکز بر مدل ولایت فقیه و مدل امارت اسلامی طالبان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس دانشگاه فرهنگیان اصفهان
2 هیات علمی معارف دانشگاه اصفهان
چکیده
همچنین در فقه سیاسی، جایگاه زنان، مشروعیت حکومت، مفهوم جهاد، جایگاه قانون اساسی، عقلانیت، جمهوریت و اسلامیت، نحوۀ تفسیر متون دینی و تکفیر سایر فرق تفاوت اساسی دارند.مدل ولایت فقیه یکی از روشهای حکومت داری درجهان اسلام است که با تکیه بر منابع و متون دینی (قران و سنت) به وسیله امام خمینی باز تبیینی مجدد شد. نظام جمهوری اسلامی عمر چهل ساله خود را مدیون این مدل است. هدف پژوهش حاضر بررسی وجوه تشابه و تمایز اندیشه سیاسی سلفیه مدل امارت اسلامی طالبان با ولایت‌فقیه در حکومت جمهوری اسلامی ایران است. روش مورداستفاده در این مقاله، روش مقایسه‌ای باتکیه‌بر منابع اینترنتی و کتابخانه‌ای می‌باشد. ظهور تفکر سلفی در عرصه سیاسی کشورهای جهان اسلام و تجربه عملیاتی نظریه ولایت‌فقیه دلیل نگارش پژوهش فعلی است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که اندیشه سیاسی سلفیان معاصر در بازگشت به اسلام، تقابل و مبارزه با تمدن غرب دارای شباهت‌هایی با نظریه ولایت‌فقیه می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analytical comparison of Shiite and Salafi political thought with a focus on the Velayat-e-Faqih model and the Taliban Islamic Emirate model

نویسندگان English

parviz jamshidimehr 1
Hamzeh Ali Bahrami 2
1 farhangyan
2 Faculty of Education, University of Isfahan
چکیده English

The purpose of this study is to investigate the similarities and differences between Salafi political thought of the model of the Taliban Islamic Emirate and Velayat-e-Faqih in the government of the Islamic Republic of Iran. The method used in this article is a comparison method based on Internet resources and libraries. The emergence of Salafi thought in the political arena of the countries of the Islamic world and the operational experience of the theory of Velayat-e-Faqih is the reason for writing the current research. The findings of this study show that the political thought of contemporary Salafis in returning to Islam, confronting and fighting Western civilization has similarities with the theory of Velayat-e-Faqih.The method used in this article is a comparison method based on Internet resources and libraries. The emergence of Salafi thought in the political arena of the countries of the Islamic world and the operational experience of the theory of Velayat-e-Faqih is the reason for writing the current research. The findings of this study show that the political

کلیدواژه‌ها English

Caliphate
Emirate
Province
Salafi
Shiite
2- ابوطالبی، مهدی. (1392). «سیر تکاملی اعمال ولایت فقها در تاریخ معاصر ایران»، حکومت اسلامی، 18(2)، صص5-32.
3- احمدی، ظهیر. (1388). «امت: اجتماع دینی مسلمانان بررسی قرآن شناختی- جامعه‌شناختی»، پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، شماره 2.
4- اسپوزیتو، جان آل. (1382). انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن، مترجم محسن شانه‌چی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
5- امام خمینی، سید روح‌الله. (1373). ولایت‌فقیه؛ حکومت اسلامی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
6- ــــــــــــــــــ . (1378). کتاب البیع.  تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
7- ــــــــــــــــــ . (1389). صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
8- ایزدهی، سید سجاد. (1397). «مشارکت سیاسی در نظم‌های غیر مردم‌سالار (نظم ولایت، خلافت و سلطنت)»، فصلنامه علوم سیاسی، سال بیست و یکم، شماره ۸۲، صص7-30.
9- ایزدی، حسن‌وند و فضلی. (1390). «ولایت‌فقیه در اندیشۀ سیاسی آخوند خراسانی»، دانش سیاسی، 7 (1)،60-33.
10- ایمانی، علی؛ ولی محمد احمدوند. (1400). «جایگاه زن در اندیشه جریان‌های سلفی معاصر»، نشریه علمی اندیشه نوین دینی، دوره ۱۷، شماره ۶۴، صص171-192.
11- بصیری، محمدعلی؛ داود عبدالرحمن افشاری نجفی. (1395)، «اسلام سیاسی و انقلاب اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست، سال سوم، شماره یازده، صص 49-65.
12- بطحایی گلپایگانی، سید هاشم. (1382). «طرح آیات الاحکام سیاسی قرآن مجید»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره ۶۰، صص37-60.
13- بهروزلک، غلامرضا. (1374). جهانی‌شدن و اسلام سیاسی در ایران. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
14- پارسانیا، حمید. (1380). حدیث پیمانه، قم: انتشارات معارف.
15- پورامینی، محمدباقر. (1392). تافته جدا بافته؛ نقد باورهای جریان سلفی وهابی. تهران: انتشارات کانون اندیشه جوان.
16- پیشوایی، سید محمدهادی. (1398). «رویکرد نوسلفی و از بین بردن ظرفیت تمدنی فقه سیاسی اهل سنّت»، دوفصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، دوره ۲، شماره ۲، صص151-178.
17- تقی‌لو، فرامرز. (1394). «مشروطیت و جمهوری اسلامی: نظریه سیاسی شیعه در گذار از تقابل سنّت و تجدد»، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشنامۀ انقلاب اسلامی، 4(16)، صص65-84.
18- جمشیدی، سجاد. (1391). تبیین مبانی گفتمان‌های اصلاح‌طلب و اصول‌گرا و تأثیر آن‌ها بر ظهور و افول احزاب جبهۀ دوم خرداد و پیروان خط امام و رهبری، پایان‌نامه دکتری رشته علوم سیاسی، دانشگاه اصفهان، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشکده علوم سیاسی.
19- حقیقت، سید صادق (1394). «فقه سیاسی و دموکراسی»، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره ۴، تابستان ۹۴، صص36-71.
20- دارایی، علی؛ علی مشهدی ؛ صدیقه قارلقی. (1400). «مفهوم قانون اساسی در اندیشه خبرگان قانون اساسی ایران»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، دوره ۵۱، شماره ۳، صص1267- 1287.
21- دبیرنیا، علیرضا. (1397). «جمهوری اسلامی در قانون اساسی ایران حاکمیت دوگانه یا واحد»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره ۲۲، شماره ۳، صص83-104.
22- دکمجیان، هرایر. (1366). جنبش‌های اسلامی در جهان عرب. ترجمۀ حمید احمدی، تهران: انتشارات کیهان.
23- رهدار، احمد و علی فقیهی. (1392). «مناسبات فقه و سیاست از منظر سه دیدگاه وکالت، نظارت و ولایت‌فقیه با تأکید بر دورۀ معاصر»، حکومت اسلامی، 18(69)، صص5-30.
24- سالار، محمد. (1383). «غرب و بیداری اسلامی»، فصلنامه اندیشه انقلاب اسلامی، شماره 10، صص 128 تا 109.
25- سبحانی، جعفر. (1382). تاریخ اسلام؛ زندگانی پیامبر خاتم(ص). قم: امام عصر(عج).
26- سعید، بابی. (1379). حراست بنیادین اروپا مداری و ظهور اسلام‌گرایی، ترجمۀ غلامرضا جمشیدی‌ها و موسی عنبری، تهران: دانشگاه تهران.
27- سید باقری، کاظم. (1396). «انقلاب اسلامی و تحول در فقه سیاسی شیعه»، فقه حکومتی، 3، 100-75.
28- السید، رضوان.  (۱۳۸۳). اسلام سیاسی معاصر‌ در‌ کشاکش‌ هـویت و تـجدد، مجید مرادی، تهران: باز.
29- سید‌ قطب‌. (۱۹۵۷-۱۹۵۲). فی ظلال القرآن، قـاهره: دار احـیاء الکتب العربیه، ج ۵.
30- سید قطب. (1979). معالم فی طریق. قاهره: دارالشروق.
31- شجاع، مرتضی. (1386). «رقابت‌های منطقه‌ای ایران و عربستان و موازنۀ نیروها در خاورمیانه»، مجله سیاسی اقتصادی، شماره 240-239، صص40- 53.
32- شفیعی، احمد. (1385). «انقلاب اسلامی پیامبر اعظم(ص)؛ الگوی انقلاب اسلامی ایران». فصلنامه پیام، شماره ۷۹، صص83-96.
33- طاهری، مهدی و رسول حکمی شلمزاری. (1396)، «سیر تحول و تکامل فقه سیاسی در ادوار تطور فقه سیاسی شیعه»، حکومت اسلامی، سال بیست و یکم، شماره چهارم، صص55-82.
34- طاهری خنکداری، محمد؛ مجید توسلی رکن‌آبادی. (1395). «سنّت‌گرایی و نقد اسلام‌گرایی سلفی»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال نوزدهم، شماره ۴، صص35-62.
35- طبسی، نجم الدین. (1390). جستارهایی در نقد وهابیت، قم: دلیل ما.
36- عباس تبار، رحمت. (1397). «هم‌گرایی عقل و سیاست در حکمت متعالیه آیت‌الله جوادی آملی بر اساس نظریه هرمنوتیک اندیشه شناسانۀ اسکینر»، فصلنامه اندیشۀ سیاسی در اسلام، ش 18، زمستان 97، صص201-219.
37- عزتی، ابوالفضل. (1374). اسلام انقلابی و انقلاب اسلامی، تهران: هدی.
38- علیزاده، رقیه؛ عبدالله فقهی زاده، محمدهادی امین ناجی. (1398). «تحلیل انتقادی مبانی فقهی سیاسی سلفیه تکفیری در مسئله جهاد»، فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، سال پانزدهم، شماره ۵۷، صص149-178.
39- عنایت، حمید. (1377)، «انقلاب اسلامی: مذهب در قالب ایدئولوژی سیاسی»، ترجمه و تلخیص امیر سعید الهی، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره 137-138، صص42-51.
40- ــــــــــــــ . (1363). سیری در اندیشۀ سیاسی عرب. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی با همکاری انتشارات فرانکلین.
41- فتحی، محمدجواد؛ زاهد غفاری هشتجین. (1398). «مطالعه و نقد جایگاه مفهوم جهاد در مبانی فکری و رفتار سیاسی داعش»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال هشتم، شماره ۲۹، صص207-238.
42- فراتی، عبدالوهاب، (1385). «نشانه‌شناسی جمهوری و دموکراسی در اندیشه سیاسی امام خمینی،‌ مردم‌سالاری دینی،‌ به‌ کوشش: کاظم قاضی‌زاده، جلد اول، تهران، چاپ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
43- فیرحی، داوود. (1378). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، تهران: نشر نی.
44- کامرانی، حسن. (1382). تکثر ادیان در بوته نقد (نگاهی جامع به بحث پلورالیسم دینی)، تهران: ناشر دفتر نشر معارف.
45- کریمی والا، محمدرضا؛ محمدمهدی زمانی. (1397). «جایگاه سیاسی مردم در نظریه ولایت مطلقه فقیه در اندیشه امام خمینی و نظریه خلافت در اندیشه اخوان‌المسلمین مصر»، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال پانزدهم، شماره ۵۴، صص147-164.
46- کلانتری، فرزانه‌پور و زارگز خسروی. (1391). «تحلیل و بررسی سیر تطور و تکامل نظریه ولایت‌فقیه در اندیشۀ فقهای شیعه (با تأکید بر نظریه ولایت مطلقه فقیه امام خمینی»، پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال اول، شماره 3، صص 32-9.
47- کوپل، ژیل.‌ (۱۳۶۶)‌. پیامبر‌ و فرعون، ترجمۀ حمید احمدی، تهران: کیهان.
48- لک زایی، نجف. (1385). چالش سیاست دینی و نظم سلطانی با تأکید بر اندیشه و عمل سیاسی علمای شیعه در عصر صفویه، قم: پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی
49- مارش، دیوید و جری استوکر. (1378). روش و نظریه در علوم سیاسی، مترجم: امیرمحمد حاجی یوسفی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
50- متقی، ابراهیم؛ حجت کاظمی. (1386). «زبان و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره ۳۷، شماره ۴، صص209-237.
51- مرادی، مجید. (۱۳۸۲)، «تـقریر گـفتمان سـید قطب»، نشریه‌ علوم‌ سیاسی، شماره ۱۲، صص197-228.
52- ملکوتیان، مصطفی. (1389). «ایدئولوژی، رهبری و تأثیر آن بر پیروزی سریع و باثبات پایدار و بازتاب جهانی انقلاب اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره ۴۰، شماره ۲، صص287-305.
53- موحدیان، میلاد؛ افتخاری، اصغر. (1398). «عوامل مؤثر در مشروعیت حکومت ولایت‌فقیه از منظر امام خمینی»، فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال هشتم، شماره ۳۰، صص209-233.
54- میر آقایی، سید جلال. (1386). تعدد مذاهب، تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
55- میرعلی، محمدعلی. (1392). «بررسی تطبیقی مشروعیت نافرمانی از حاکم جائر در فقه سیاسی شیعه و اهل سنّت»، علوم سیاسی، سال شانزدهم، شماره ۶۱، صص107-125.
56- نوروزی، جمشید و شهرام رمضانی. (1394). «علل تعاملات سلاطین صفوی با علمای شیعه و نتایج آن»، پژوهش‌نامۀ تاریخ اسلام، 5(19) 24-5.
57- هاشمی، سید محمد. (1383). «قانون اساسی و مردم»، نشریه حقوق اساسی، سال دوم، شماره سوم، صص325-333.
58- هانتر، شیرین. (1380). آیندۀ اسلام و غرب: برخورد تمدن‌ها یا همزیستی مسالمت‌آمیز، مترجم همایون مجد، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.
59- Algar, H. (1983). The roots of the Islamic revolution. London: Open Press.
60- Bevir, M. (2011). The contextual approach. The oxford handbook of the history of political philosophy, 1, 11-24.
61- Hamzeh, A. N. (1993). Lebanon's Hizbullah: From Islamic revolution to parliamentary accommodation. Third World Quarterly, 14(2), 321-337.
62- Iocchi, A. & Brigaglia, A. (2020). “The Lapsed Abode of Unbelief”. The Takfīr Pendulum in Ǧihādī-Salafī Thought, Between the Caliphate and its West African Province. Studi Magrebini, 18(2), 283-309.
63- Karagiannis, E. (2014). Defining and Understanding the Jihadi-Salafi Movement. Asian Security, 10(2), 188-198.
64- Meijer, R. (2007). Yūsuf al-'Uyairī and the Making of a Revolutionary Salafi Praxis. Die Welt des Islams, 47(3), 422-459.
65- Nanninga, P. (2019). Branding a Caliphate in Decline: The Islamic State’s Video Output (2015-2018). International Centre for Counter-Terrorism The Hague.
66- Olya, A. O. S. Ayvazi, H. & Delghosha, S. H. (2020). THE CHARACTERISTICS OF DEMOCRACY IN THE THEORY OF IMAM KHOMEINI'S VELAYAT-E FAQIH. Humanidades & Inovação, 7(20), 10-20.
67- Shireen. T. (2009). Can Islam and Modernity be Reconciled? Insight Turkey. VOL.11/NO 3/2009 PP1-12.
68- Tuma, A. N. (2020). Impact of Shi ‘a Clerical Establishments on Iran-Iraq Relations (Doctoral dissertation, The George Washington University).
69- Warner, J. O’Farrell, R. Nsaibia, H. & Cummings, R. (2020). Outlasting the Caliphate: The Evolution of the Islamic State Threat in Africa. CTC Sentinel, 3(11), 18-33.