نقش عربستان سعودی در گسترش اندیشه تکفیر در جهان اسلام معاصر

عمرانی, ابوذر; کوشکی, امین

نقش عربستان سعودی در گسترش اندیشه تکفیر در جهان اسلام معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

ابوذر عمرانی ¹

امین کوشکی ²

¹ دکترای روابط بین‌الملل دانشگاه علامه طباطبائی

² استادیار علوم سیاسی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار

چکیده

اندیشة تکفیر به جریان سلفی‌گری و بازگشت به اندیشه و رویه سلف صالح ارجاع داده می‌شود و دارای ویژگی‌هایی مانند ظاهرگرایی، افراط و خشونت است. مواردی مانند ارجاع به سلف صالح و تقدس واژه‌هایی مانند خلافت، جهاد و شهادت و مسائلی مانند جهل و ناآگاهی در کنار حمایت کشورهایی مانند ایالات متحده امریکا از عربستان سعودی از مهم‌ترین دلایل گسترش اندیشة تکفیر در جهان اسلام بوده است. پژوهش حاضر ضمن توجه به مباحث مطروحه قصد دارد نقش عربستان سعودی در گسترش اندیشة تکفیر را بررسی کند. در این راستا پرسش این است که عربستان سعودی چه نقشی در گسترش اندیشة تکفیر در جهان اسلام در دورة معاصر داشته است؟ با توجه به اینکه رویکرد سلفی‌گری و تکفیر از صدر اسلام تاکنون توسط اشخاص و گروه‌های مختلفی مانند احمد بن‌حنبل، ابن‌ تیمیه و ابن عبدالوهاب مورد حمایت و تبلیغ واقع شده و این رویکرد در قالب وهابیت، مذهب رسمی عربستان سعودی را شکل داده است، فرضیه این است که گسترش اندیشة تکفیر به معنای گسترش ایدئولوژی رسمی عربستان سعودی و به همین جهت مورد حمایت و تبلیغ این کشور است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عربستان سعودی با رویکردهای آموزشی، تبلیغاتی ـ رسانه‌ای و حمایت مالی از اندیشة تکفیر و جریان‌های تکفیری حمایت گسترده‌ای به عمل آورده است. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی به نقش عربستان سعودی در گسترش اندیشة تکفیر پرداخته است.

کلیدواژه‌ها

اندیشه تکفیر

سلف صالح

سلفی‌گری

وهابیت

عربستان سعودی

عنوان مقاله English

The role of Saudi Arabia in spreading the idea of Takfir in the contemporary Islamic world

نویسندگان English

aboozar omrani ¹

amin koushki ²

¹ PhD in International Relations, Allameh Tabatabai University

² Assistant Professor of Political Science, Hakim Sabzevari University, Sabzevar

چکیده English

In contemporary period, various currents such al-Qaeda and ISIS have been able to attract many followers by using the ideology of Salafism and Takfir. Issues such referring to the Salafe Saleh and the sanctity of words such caliphate, jihad, martyrdom and support of countries like USA are the most important reasons for the spread of Takfir. the purpose of this study is to investigate the role of Saudi Arabia in spreading the idea of takfir. the question is what role has Saudi Arabia played in the spread of the idea of Takfir in the Islamic world? Considering that the approach of Salafism and Takfir has been supported and propagated by various individuals and groups, and this approach in the form of Wahhabism has formed the official religion of Saudi Arabia, the hypothesis is that the spread of Takfir means the spread of the official ideology of Saudi Arabia and is therefore supported and propagated by this country. The present study has used the constructivist approach and descriptive-analytical method to the role of Saudi Arabia in spreading the idea of Takfir.

کلیدواژه‌ها English

Takfir Thought

Salafe Saleh

Salafism

Wahhabism

Saudi Arabia

آدمی، علی، مرادی، عبدالله. (1396) «ساختار نظام بین‌الملل و هویت‌یابی اسلام تکفیری»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال ششم، شماره 23، صص 258-230.
اکبری کریم‌آبادی، نورالدین، صدرا، علیرضا. (1392) «تحلیل تحولات سیاسی-اجتماعی کشورهای عربی خاورمیانه و شمال آفریقا از منظر نظریه سازه‌انگاری»، بیداری اسلامی، سال دوم، شماره 14، صص 61-34.
برچیل، اسکات. (1392) نظریه‌های روابط بین‌الملل، ترجمه سجاد حیدری‌فرد، تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
پورحسن، ناصر، سیفی، عبدالمجید. (1394) «تقابل نئوسلفی‌ها با شیعیان و پیامدهای آن بر اتحاد جهان اسلام»، فصلنامه شیعه شناسی، سال سیزدهم، شماره 52، صص 34-7.
جمشیدی راد، جعفر. (1389) «فرقه وهابیت و اهداف سیاسی آن»، مطالعات سیاسی، سال سوم، شماره 9، صص 195-180.
حسینی، سیدمحمد؛ علی محمودی و زینب محمودی. (1394) «ریشه‌های پیدایش و رشد جریان‌های تکفیری در آسیای جنوب غربی»، پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال پنجم، شماره 2، صص 83-53.
خورمیزی، محمدرضا. (1399) «گونه‌شناسی تکفیر در جهان اسلام بر اساس خاستگاه سیاسی»، پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال دهم، شماره 1، صص 77-49.
رفیع، حسین. (1394) «تأثیر نفوذ وهابیت در پاکستان بر روابط این کشور با جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات روابط بین‌الملل، سال هشتم، شماره 32، صص 211-177.
روحی دهبنه، مجید، مرادی کلادره، سجاد. (1397) «واکاوی نقش عربستان سعودی در گسترش تروریسم تکفیری در آسیای مرکزی با تمرکز بر رویکرد رسانه‌ای»، پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، سال سوم، شماره 3، صص 200-178.
شهابی، روح‌الله، حسین‌زاده، علی. (1394) «چیستی و چگونگی شکل‌گیری جریان‌های جهادی-تکفیری»، پژوهش‌های سیاسی، سال پنجم، شماره 12، صص 51-26.
صداقت‌ثمر حسینی، کامیار. (1395) «دولت سعودی و جاهلیت معاصر در سرزمین حجاز»، همایش ملی «اسلام و جاهلیت مدرن؛ چالش‌ها و بایسته‌ها، جامعه‌المصطفی‌العالمیه، مشهد، بهمن ماه.
عظیم‌زاده اردبیلی، محمد منصور، مسعودنیا، حسین و جواد امام جمعه‌زاده. (1396)، «سازه‌انگارانه سیاست خارجی نوین ترکیه و رقابت با جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات روابط بین‌الملل، سال دهم، شماره 38، صص 128-95.
علیخانی، مهدی. (1396) «هویت گرایی در سیاست خارجی عربستان سعودی و پیامدهای منطقه‌ای آن»، مطالعات بین‌المللی، سال چهاردهم، شماره 3، صص 210-181.
کرمی، جهانگیر. (1383) «سیاست‌ خارجی از منظر تکوین‌گرایی اجتماعی»، راهبرد، شماره 31، صص 174-160.
کریمی، علی، گرشاسبی، رضا. (1394) «ماهیت سیاسی جریان‌های تکفیری سرویه»، مطالعات ملی، سال شانزدهم، شماره 3، صص 120-100.
کوهکن، علیرضا، نزاکتی، فرخنده. (1393) «دیپلماسی عمومی در سیاست خارجی عربستان»، سیاست جهانی، دوره سوم، شماره 3، صص 234-205.
محمدیان، علی، ترابی، قاسم. (1394) «بسترها و عوامل مؤثر در شکلگیری گروهک تروریستی داعش»، مجله سیاست دفاعی، سال بیست و چهارم، شماره 93، صص 266-230.
محمودی‌کیا، محمد، فرهادی، عباس. (1398) «بررسی مقایسه‌ای کنش سیاست خارجی ایران و ترکیه در قبال بحران سوریه بر اساس نظریه سازه‌انگاری»، مطالعات روابط بین‌الملل، سال دوازدهم، شماره 47، صص 178-151.
مرادی، عبدالله، کلانتری، نصرالله. (1399) «مؤلفه‌های امکانی-امتناعی و کنشهای انطباقی در روندهای آینده افراط‌گرایی سلفی در جهان اسلام»، فصلنامه مطالعات بنیادین و کاربردی جهان اسلام، سال دوم، شماره 2، صص 130-101.
مرتضویان، سیدعلی، عبدالخانی، لنا، حطه، مصطفی. (1391) «گفتمان هویتی از منظر سازه‌انگاری در گفتگوی هسته‌ای ایران و نظام بین‌الملل»، پژوهشنامه روابط بین‌الملل، دوره ششم، شماره 21، صص 138-109.
مسعودنیا، حسین، مجیدی‌نژاد، سیدعلی، عالیشاهی، عبدالرضا. (1396) «تبیین تهدیدات تکفیریون پاکستان بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در دو بعد کلانِ نرم و سخت سلفی»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، سال ششم، شماره 21، صص 126-98.
میرعلی بیداخویدی، محمدعلی، شفائی، امان‌الله (1399) «تحلیل تطبیقی نقش ترکیه و عربستان سعودی در رشد افراط‌گرایی تکفیری در آسیای مرکزی پس از سال 1991»، مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال نهم، شماره 1، صص 19-1.
ونت، الکساندر. (1390) نظریه اجتماعی سیاست بین‌الملل، ترجمه حمیرا مشیرزاده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین ‌لمللی.
هدایتی‌شهیدانی، مهدی، کلارد مرادی، سجاده. (1392) «مؤلفه‌های مؤثر بر سیاست خارجی عربستان سعودی در قبال تروریسم تکفیری: تحلیل چند سطحی»، آفاق امنیت، سال هفتم، شماره 23، صص 229-255.
هدایتی شهیدانی، مهدی، کلارد مرادی، سجاده. (1396) «تبیین سیاست خارجی عربستان سعودی در قبال تروریسم تکفیری در عراق و سوریه»، تحقیقات سیاسی بین‌المللی، شماره 30، صص 114-89.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا. (1390) تاریخ روابط خارجی ایران: از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ دوم جهانی، تهران: انتشارات امیر کبیر.
Adami, Ali & Pouresmaeili, Najmieh. (2013) "Saudi Arabia and Iran: The Islamic Awakening Case", Iranian Review of Foreign Affairs, Vol. 3, No. 4, Pp: 153-178.
Anas, Omair. (2020) "Towards a New Security Architecture in the Gulf: Orsam Series on Middle East in Transition", Center for Middle Eastern Studies, Avaliable At: file:///C:/Users/SAYANG~1/AppData/Localf.pdf.
Cahan, Jean Axelrad. (2018) "National Identity and The Limits of Constructivism in International Relations Theory: A Case Study of the Suez Canal", National and Nationalism, Vol. 25, No. 2, Pp: 478-498.
Fatima, Noor & Zehraa, Sania & Malik, Muhammad Shoaib. (2017) "Saudi Arabia, Iran and Middle East-Adilemma", Global Political Review Vol. 11, No. 1, Pp: 72-80.
Forouzan, younes & Alishahi, Abdolreza. (2018) "Study of Iran-Saudi Relations in the Persian Gulf Region within theFramework of the Threat Balance", Journal of Political Sciences & PublicAffairs, Vol. 6, No. 1, Pp: 1-6.
Theys, Sarina. (2018) "Introducing Constructivism in International Relationstheory", E-International Relations, Avaliable At: Https://Www.E-Ir.Info/Pdf/72842.