The Journal of Political Thought in Islam

The Journal of Political Thought in Islam

On the Critique of Despotism: Mirza Naeini and the Crisis of Iran’s Underdevelopment

Document Type : Original Article

Author
abdolvahab forati
Associate Professor, Research Institute for Islamic Thought and Culture, Qom, Iran.
10.22034/jpti.2025.421453.1363
Abstract
Mirza Naeini’s treatise Tanbih al-Ummah offers a solid foundation for understanding Iran’s core issue of his time—namely despotism and the way out of it—from a jurisprudential perspective. Without merely reiterating the positions of earlier jurists, Naeini confronted the theological justifications of autocracy found in past Islamic legal thought and launched an extensive critique of tyranny in all its dimensions. He asserted that the only path toward progress and alignment with advanced nations (al-milal al-mutaqaddima) was through limiting power and returning authority to the people. To develop his theory, Naeini drew on Shiite jurisprudential tradition, using it both to construct his critique and to respond to the opposition within the constitutional movement. His major idea was the concept of a trust-based state (dawlat-e amāniyya)—a government that belongs to no individual but serves the collective interests of all citizens. Regardless of whether the ruler is infallible or fallible, they are bound to consult the people in political matters. This theory, which laid the first intellectual foundations of democracy in Iran, differs fundamentally from prevailing democratic ideas and thus gives a distinctive character to Shiite political thought regarding freedom and equality. Although many studies have explored Naeini’s ideas, few have considered them in the context of Iran’s broader historical problem of backwardness. The central question of this research, therefore, is: What answer does Naeini’s idea offer to Iran’s historical dilemma? His answer is the return of democracy to the structure of power in Iran—a resource that he argues already exists within Islamic political heritage.
Keywords
Iranian tyranny
autocracy
Islamic government
Temiliki government
provincial government
endowment

Subjects

 - بلقزیز، عبدالاله (1398). دولت و نظام سیاسی در اندیشه متفکرین اسلامی معاصر. ترجمه علیرضا سمیعی اصفهانی و محمدجواد خلیلی، تهران: انتشارات نگاه معاصر.
- حائری، عبدالهادی (1372). نخستین رویارویی‌های اندیشه گران ایران با دورویه تمدن بورژوازی غرب. تهران: انتشارات امیرکبیر.
- ذاکری، علی‌اکبر (1380). نراقی در جنگ ایران و روس. فصلنامه حوزه، 18(107و108)،384-415. https://jh.isca.ac.ir/article_1492.html
- زرگری‌نژاد، غلامحسین (1377). رسائل مشروطیت. تهران: نشر کویر، چاپ دوم.
- سمیعی، محمد (1400). نبرد قدرت در ایران. تهران: نشر نی، چاپ هفتم.
- شفیعی، محمود (1389) ولایت‌فقیه از مسلمات فقه شیعه، ردیه‌ای بر ادعای کدیور، مزینانی و ایزدهی درباره اندیشه سیاسی ملااحمد نراقی، مهرنامه، 1(2).
- فدایی مهربانی، مهدی (1395). وجوه عرفانی در اندیشه سیاسی سید جعفر کشفی. فصلنامه سیاست، 46 (1)، 171-188. doi.org  10.22059/jpq.2016.57327
- فراتی، عبدالوهاب (1378). اندیشه سیاسی سید جعفر کشفی. قم: بوستان کتاب.
- فیرحی، داود (1394). آستانه تجدد در شرح تنبیه الامة و تنزیه الملة. تهران: نشر نی.
- فیرحی، داود (1389) .نوگرایی فقهی در معمای دولت. مجله رسائل، 11.
- کدیور، محسن (1385). سیاست‌نامه خراسانی. تهران: انتشارات کویر، چاپ اول.
- کرمانی، ناظم الاسلام (1389). تاریخ بیداری ایرانیان. به اهتمام علی‌اکیر سیرجانی، تهران: نشر پیکان.
- کشفی، سید جعفر (1385). تحفة‌الملوک، گفتارهایی درباره حکمت سیاسی. به اهتمام عبدالوهاب فراتی، قم: بوستان کتاب.
 -کشفی، سید جعفر (1375) میزان الملوک و الطوائف و صراط المستقیم فی سلوک الخلائف، به کوشش عبدالوهاب فراتی، قم: مرکز انتشار دفتر تبلیغات اسلامی قم.
- مدنی کاشانی، ملا عبدالرسول (1378). رساله انصافیه. کاشان: نشر مرسل، چاپ اول.
- ملک‌زاده، مهدی (1383). تاریخ انقلاب مشروطیت. تهران: انتشارات سخن. (3 جلدی)
- مهدوی‌زادگان، داود (1383) مفهوم‌شناسی استبداد در ادبیات سیاسی علمای عصر مشروطیت. مجله آموزه، 5، 25-57.https://hawzah.net/fa/Article/View/85823
- میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد بن حسن (1413). جامع‌الشتات فی اجوبه السؤالات، تهران: مؤسسه کیهان.
- نائینی، محمدحسین (1378). تنبیة الامه و تنزیه الملة. به اهتمام سید محمود طالقانی، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ نهم.
- نجفی قوچانی، سید محمدحسن (1378). برگی از تاریخ معاصر: حیات الاسلام فی احوال آیه‌الملک العلام. تهران: نشر هفت.
- نراقی، احمد بن محمدمهدی (1371). معراج السعادة. قم: انتشارات هجرت.
The Journal of Political Thought in Islam
Volume 11, Issue 42
Winter 2025
Pages 45-68