پژوهشکده امام خمینی (س) و انقلاب اسلامی اندیشه سیاسی در اسلام 2423-7973 مقالات آماده انتشار 2026 06 02 Discourse Analysis of Political Resistance in the Fadakiyya Sermon تحلیل گفتمان مقاومت سیاسی در خطبه فدکیه 244710 10.22034/jpti.2026.577259.1504 FA دانیال یاراحمدی دانشکده حقوق و علوم سیاسی،دانشگاه علامه طباطبایی (ره)،تهران،ایران 0009-0009-3141-1295 Journal Article 2026 02 21 This article re-examines the Fadak Sermon through a critical discourse analysis approach, with a focus on the discursive construction of political resistance. A review of prior scholarship indicates that Western studies have predominantly conceptualized resistance as reactive or identity-based action, while Islamic scholarship has largely addressed it within juristic, ethical, or managerial frameworks. Consequently, political resistance in the Fadak Sermon has not yet been systematically examined as a discursive struggle over political rationality and the legitimacy of power.<br><br>The theoretical framework of the article is based on a three-level model that integrates critical discourse analysis with theories of hegemony and symbolic power, and traces their implications for political judgment and action in a coherent manner.<br><br>The main research question asks: How, and through which discursive mechanisms, does the Fadak Sermon reconstruct resistance not at the level of reactive acts, but at the level of defining political rationality and the criteria of legitimate power?<br><br>The findings demonstrate that the Fadak Sermon weakens the legitimacy of the dominant order discursively through strategies such as exposing the rupture between truth and power, redefining obedience as deviation, rationalizing resistance, and eliminating the possibility of ethical neutrality. As a result, resistance is framed not as a disorderly or destabilizing act, but as the logical outcome of an expanded horizon of rational judgment and the production of a conscious and responsible politico-religious subject. The functional logic of this discursive intervention is summarized in the conclusion in the form of an analytical table and a conceptual visual figure. The functional logic under discussion is presented in the conclusion in the form of an analytical table and a schematic. این مقاله با رویکرد تحلیل انتقادی گفتمان، به بازخوانی خطبه فدکیه با تمرکز بر صورت‌بندی مقاومت سیاسی می‌پردازد. بررسی مطالعات پیشین نشان می‌دهد که مقاومت در پژوهش‌های غربی عمدتاً به‌مثابه کنشی واکنشی یا هویتی و در آثار اسلامی در سطح تبیین‌های فقهی، اخلاقی یا مدیریتی تحلیل شده است؛ در نتیجه، مقاومت سیاسی در خطبه فدکیه به‌مثابه نزاع گفتمانی بر سر عقلانیت سیاسی و مشروعیت قدرت تاکنون واکاوی نشده است. <br><br>چارچوب نظری مقاله بر یک مدل سه‌سطحی استوار است که تحلیل گفتمان انتقادی نظریه هژمونی و قدرت نمادین، و پیامدهای آن در سطح داوری و کنش سیاسی را به‌صورت پیوسته تبیین می‌کند.<br><br>سؤال اصلی پژوهش آن است که خطبه فدکیه چگونه و از طریق چه سازوکارهای گفتمانی، مقاومت را نه در سطح افعال واکنشی، بلکه در سطح تعریف عقلانیت سیاسی و معیارهای مشروعیت قدرت بازسازی می‌نماید؟<br><br>یافته‌ها نشان می‌دهد که خطبه فدکیه از طریق راهبردهایی چون افشای گسست «حق/قدرت»، بازتعریف اطاعت به‌مثابه انحراف، عقلانی‌سازی مقاومت و حذف امکان بی‌طرفی اخلاقی، مشروعیت نظم مسلط را به‌صورت گفتمانی تضعیف می‌کند. در نتیجه، مقاومت نه کنشی آشوب‌گر، بلکه پیامد منطقیِ گشوده‌شدن افق داوری عقلانی و بازتولید «فاعل دینی–سیاسی آگاه و مسئول» صورت‌بندی می‌شود. منطق کارکردی مورد بحث در نتیجه‌گیری، به‌صورت جدول تحلیلی و یک شماتیک ارائه شده است. https://andishehsiyasi.ri-khomeini.ac.ir/article_244710_f0c51f6c4e6adeeca4a2920803c33072.pdf