بازخوانی رویکرد علی شریعتی نسبت به روحانیت از تقابل راهبردی تا تعامل تاکتیکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه مازندران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه مازندران، پژوهشگر در حوزه علوم سیاسی

3 دانش ‌آموخته کارشناسی‌ارشد علوم سیاسی دانشگاه مازندران

چکیده

از ابتدای قرن 19 میلادی، تاریخ معاصر ایران عرصة کشاکش مداوم سنّت و مدرنیته بوده است. در این برهه از تاریخ کشور سنّت در سه نهاد بازار، روحانیت و پادشاهی مطلقه، تمرکز یافته بود. در چهارچوب تقابل سنّت و مدرنیته، روشن‌فکری به‌عنوان نهادی برآمده از مدرنیته به رویارویی سه نهاد برآمده از سنّت برخاست. اما در­ این میان تعامل و تقابل روشن‌فکری و روحانیت سرانجامی دیگر یافت و به تولد روشنفکری دینی انجامید و بر سرنوشت دو نهاد دیگر یعنی بازار و سلطنت تأثیرات شگرفی بر جای نهاد. رابطه توأم با تعامل و تقابل بین روشن‌فکران و روحانیون تا حدود زیادی در اندیشه­های دکتر علی شریعتی به‌عنوان یکی از پیشگامان روشنفکری دینی در ایران معاصر انعکاس یافته است. ازاین‌روی، در مقاله حاضر برآنیم تا با به‌کارگیری نظریه پروتستانتیسم اسلامی و روش توصیفی - تحلیلی، ابعاد مختلف رویکرد علی شریعتی به نهاد روحانیت را بررسی کنیم و از این طریق راهی برای بازاندیشی روابط نهاد روشن‌فکری و نهاد روحانیت در ایران معاصر بگشاییم. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد رویکرد محوری علی شریعتی اصلاح‌گری دینی بوده و در این چهارچوب تقابلش با نهاد سنّتی روحانیت راهبردی و تعاملش با آن تاکتیکی بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Review of Ali Shariati’s Approach to the Clergy From Strategic Confrontation to Tactical Interaction

نویسندگان [English]

  • Ahmad Rashidi 1
  • Hosein Doost-Mohammadi 2
  • Fatemeh Mosania- Maddah 3
1 University of Mazandaran
2 University of Mazandaran; Political Department
3 University of Mazandaran; Political Department
چکیده [English]

Iranian contemporary history has been the scene of constant conflicts between tradition and modernity since the beginning of the 19th century. In this epoch of the Iranian history, tradition manifested itself in the three institutions of bazaar, the clergy and the absolute monarchy. In the context of confrontation between tradition and modernity, intellectualism as a modernity-inspired institution, rose to challenge the three institutions backed by tradition. In the meantime, however, intellectualism’s interaction and confrontation with the clergy led to a different path finally, giving birth to religious intellectualism and exerting immense influence on the two other institutions, i.e. bazaar and monarchy. The dichotomous interactive-confrontational relationship between the intellectuals and the clergy is, to a great deal, reflected in the works and thoughts of Dr. Ali Shariati as one of the veteran scholars of religious intellectualism in contemporary Iran. Given the above, in this paper, we intend to review various aspects of Shariati’s approach toward the clergy through the lens of Islamic Protestantism and a descriptive-analytical methodology to open a window for rethinking the relationship between intellectualism and the clergy in contemporary Iran. Findings of the paper indicate that Ali Shariati’s key approach is based on religious reform, making his confrontation with the traditional institution of the clergy strategic and his interaction with the clergy tactical.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shariati
  • religious intellectualism
  • Islamic Protestantism
  • Tradition
  • clerics